Khơi dậy tiềm năng làng cổ Ước Lễ

Qua nhiều thế kỷ, nơi đây không chỉ nổi tiếng với nghề làm giò chả truyền thống, mà còn sở hữu nhiều giá trị di sản quý báu như cổng làng Ước Lễ, đôi đèn gỗ cổ và hệ thống tượng thờ tại chùa Sổ.

Cổng làng độc bản giữa lòng Hà Nội

Dưới mái cổng làng Ước Lễ rêu phong, người dân nơi đây vẫn quen thuộc với hình ảnh khách thập phương dừng chân chụp ảnh, tìm hiểu về lịch sử ngôi làng. Đó không chỉ là điểm nhấn kiến trúc, mà còn là nơi lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ người dân địa phương.

Ông Nguyễn Văn Hùng, một cao niên trong làng chia sẻ rằng, từ thuở nhỏ, ông đã gắn bó với cổng làng cổ. Chứng kiến bao đổi thay của quê hương, ông vẫn coi cổng làng là biểu tượng thiêng liêng của vùng đất này.

“Người Ước Lễ đi đâu xa cũng nhớ về cổng làng. Mỗi lần trở về quê, nhìn thấy cổng làng là thấy như đã về đến nhà. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là niềm tự hào của bao thế hệ người dân”, ông Hùng nói.

Theo các tư liệu lịch sử, cổng được xây dựng từ thời Hậu Lê theo kiểu kiến trúc “thượng gia hạ kiều”, nghĩa là phía trên là nhà, phía dưới là cổng cầu. Đây là dạng kiến trúc hiếm gặp trong hệ thống cổng làng Việt Nam còn tồn tại đến ngày nay.

Cổng được xây bằng gạch cổ với kỹ thuật cuốn vòm truyền thống. Phía trên là ngôi nhà nhỏ lợp ngói mang đậm phong cách kiến trúc Bắc Bộ. Những bức đại tự, câu đối và hoa văn trang trí còn lưu giữ trên công trình cho thấy trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ của cư dân địa phương từ nhiều thế kỷ trước.

Ông Đinh Hữu Bình, Chủ tịch UBND xã Dân Hòa cho biết, cổng làng Ước Lễ không chỉ có giá trị kiến trúc. mà còn là biểu tượng văn hóa, tinh thần của người dân địa phương. Đây là công trình gắn liền với lịch sử hình thành, phát triển của làng, phản ánh bản sắc văn hóa và ý thức cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Hiện địa phương đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn hoàn thiện hồ sơ khoa học để đề xuất xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa đối với cổng cầu làng Ước Lễ.

Hồn quê trong nghề giò chả và báu vật ở chùa cổ

Nếu cổng làng là biểu tượng của không gian văn hóa thì nghề làm giò chả chính là linh hồn của đời sống cộng đồng nơi đây.

Theo các tài liệu nghiên cứu, nghề giò chả Ước Lễ đã có lịch sử gần 500 năm. Trải qua nhiều thế hệ, những bí quyết lựa chọn nguyên liệu, chế biến, pha trộn gia vị và kỹ thuật làm nghề vẫn được người dân gìn giữ và truyền lại cho con cháu.

Ngày nay, sản phẩm giò chả Ước Lễ đã trở thành thương hiệu nổi tiếng, không chỉ hiện diện trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi, giỗ chạp, mà còn góp phần quảng bá văn hóa ẩm thực truyền thống của Hà Nội tới nhiều địa phương trên cả nước.

Bà Trần Thị Lan, hộ gia đình có nhiều năm gắn bó với nghề cho biết, việc xây dựng hồ sơ đề nghị ghi danh nghề làm giò chả Ước Lễ vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm mong mỏi của nhiều người dân.

“Chúng tôi mong nghề truyền thống được bảo tồn và phát huy đúng giá trị. Nếu kết hợp được giữa bảo tồn làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm thì vừa giữ được nghề, vừa tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế cho người dân”, bà Lan chia sẻ.

Theo Chủ tịch UBND xã Dân Hòa Đinh Hữu Bình, nghề giò chả không chỉ tạo sinh kế cho hàng nghìn lao động, mà còn lưu giữ hệ thống tri thức dân gian đặc sắc, góp phần bồi đắp niềm tự hào và sự gắn kết cộng đồng của người dân Ước Lễ.

Bên cạnh cổng làng và nghề truyền thống, chùa Sổ (Hội Linh Quán) là một điểm đến mang đậm dấu ấn văn hóa tâm linh của địa phương.

Ngôi chùa hiện lưu giữ đôi đèn gỗ cổ có niên đại từ thời Mạc (thế kỷ XVI) cùng hệ thống tượng thờ quý hiếm được sơn son thếp vàng tinh xảo. Các hiện vật mang giá trị nổi bật về lịch sử, nghệ thuật và tín ngưỡng dân gian.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của người dân địa phương, chùa Sổ còn là kho tàng lưu giữ những giá trị mỹ thuật truyền thống đặc sắc. Các nhà nghiên cứu đánh giá, đôi đèn gỗ và hệ thống tượng thờ tại đây có nhiều yếu tố tiêu biểu để xem xét đề nghị công nhận Bảo vật quốc gia.

Đánh thức di sản, tạo động lực phát triển

Sau quá trình khảo sát thực tế tại cổng làng Ước Lễ, khu vực bảo tồn nghề giò chả và chùa Sổ, bà Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý di sản (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) đánh giá cao những giá trị văn hóa mà địa phương đang sở hữu.

Theo bà Lan Anh, cổng làng Ước Lễ đã được khoanh vùng bảo vệ trong quy hoạch bảo tồn di sản, tạo tiền đề thuận lợi cho việc đề xuất xếp hạng di tích trong thời gian tới. Nghề giò chả Ước Lễ cũng chứa đựng nhiều giá trị văn hóa phi vật thể cần được bảo tồn và phát huy.

Bà Lan Anh cho rằng, bên cạnh công tác bảo tồn, địa phương cần chú trọng xây dựng các hoạt động trải nghiệm, phát triển du lịch văn hóa, làng nghề; đẩy mạnh số hóa tư liệu, hiện vật để lan tỏa giá trị di sản tới cộng đồng. Đây là hướng đi giúp biến các giá trị văn hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.

Ông Mai Xuân Trường, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dân Hòa cho biết, địa phương hiện có 91 di tích, trong đó, 52 di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia và thành phố. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa quý giá cần được bảo tồn song hành với quá trình đô thị hóa.

Theo ông Mai Xuân Trường, Dân Hòa đang định hướng phát triển các sản phẩm lưu niệm lấy cảm hứng từ cổng làng Ước Lễ, đôi đèn gỗ cổ và các giá trị văn hóa đặc trưng của địa phương; đồng thời xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với làng nghề truyền thống.

Lê Dung