Ở lại cùng tháng 10

Tháng 10 của những kỷ niệm. Một con phố xưa muốn trở về. Một bãi sông gọi mùa cạn trên bờ cát trắng phau. Và những điều vừa thoáng đọng lại đã khiến lòng nao nao. Ví như lời của hoa sữa, vừa đó thôi ồn ào khắc khoải đến mất ăn mất ngủ, còn chưa kịp định thần yêu - ghét đã đi xa, để lại bao nhung nhớ.

Tháng 10 thấm đẫm vị tình yêu trong ngọt ngào hương cỏ hoa, ở mãi với mối tình đầu đi cùng năm tháng định hình vào thơ và nhạc về thành phố. Cũng bởi lẽ đó mà tháng 10 được gọi là mùa hẹn hò, mùa chim làm tổ, mùa của những đám cưới vẹn tròn đôi lứa. Nhất là khi trời đất thấm đẫm dịu dàng, ai cũng muốn tìm về nhau, muốn trao nhau một lời hẹn ước đủ để đi qua những mùa mưa nắng.

Những thức quà tháng 10 bởi thế thêm đậm đà. Cốm, hồng chính là lễ vật của đất trời trong mâm trầu cau ngày sêu, trong lời hẹn đưa nhau vào cuộc sống hôn phối. Rộn ràng trong những cửa hàng váy cưới Phố Huế, Hàng Bông...

Lại nói về cốm. Làng Vòng, làng Mễ Trì giờ đã lên phố nhưng mỗi khi nhắc đến vẫn thấy xốn xang biêng biếc. Dù những công đoạn rang, giã, sàng, sảy thủ công khi làm cốm đã dần đổi khác khi máy móc tham gia vào công việc của người làng. Dù những ngõ nhỏ quanh co từng níu giữ dáng hình làng cũ cũng ngày một thu hẹp giữa phố xá đông đúc. Nhưng cái căn cốt làm nên hạt cốm vẫn nằm ở sự tinh tường của người thợ, từ việc chọn lúa non đến canh lửa, giữ nhịp rang giã để có được mẻ cốm đúng độ dẻo thơm.

Không còn những cánh đồng “bờ xôi ruộng mật”, người Mễ Trì, làng Vòng vẫn lặn lội từ tinh mơ lên tận mạn Sơn Tây, Lương Sơn tìm những cánh đồng có lúa đạt độ non thích hợp để đặt mua nguyên liệu. Những chuyến xe chở lúa trở về làng lúc còn chưa rõ mặt người. Hạt thóc sau thu hoạch được phơi trên vỉa hè trước cổng làng, trong khuôn viên nhà văn hóa, đôi khi ngay dưới chân những tòa chung cư mới. Một cảnh tượng có phần lạ lẫm giữa phố thị, nhưng lại khiến người ta nhận ra rằng, giữa những đổi thay chóng mặt, vẫn có những nếp cũ đang tồn tại trong dáng hình mới.

Cốm vượt xa khuôn mẫu là thức quà của mùa thu. Trong màu xanh mỏng manh ấy còn có nhịp sống của những làng nghề ven đô truyền từ đời này sang đời khác. Một hạt cốm nhỏ mang theo bao nhiêu lớp thời gian. Nhấp một miếng cốm không chỉ nhớ mùa thu tháng 10, mà còn nhớ một Hà Nội từng có những khoảng làng bình yên nép mình bên phố.

Ngoài cốm sữa thơm bàn tay nhỏ, Hà Nội hằng qua tháng 10 với mùa cỏ lau trắng, cỏ may vướng bận chân ai bên triền đê nhỏ. Đi qua vùng nội thành chỉ dăm ba cây số, sẽ bắt gặp những con đê đất mạn Long Biên, Ngọc Thuỵ. Những con đê còn nguyên màu thời gian đó hằng ví như chiếc váy diêm dúa vừa in với đường cong của sông Hồng, sông Đuống... đẹp cả bốn mùa. Nhưng chỉ khi cỏ lau ngã theo bóng chiều tà trong những ngày nắng hanh hao rám bưởi mới thức tỉnh ru lòng.

Hà Nội đi qua tháng 10 với bao điều mong nhớ ở lại. Tháng 10 giống như một khoảng thời gian được nén lại, hội tụ đủ nắng, đủ gió và những khoảnh khắc rung động của phố.

Tất cả được cụ thể hóa trong một món quà cuối thu đầu đông, trong những con đường thân quen mà vẫn khiến ta bối rối mỗi chiều đi qua, mỗi sớm trở về. Đôi khi chỉ là tiếng rao vọng qua ngõ nhỏ lúc ban trưa, nghe xa ngái mà gần gụi, như đưa người trở lại một miền ký ức tưởng đã ngủ quên. Có những âm thanh của Hà Nội không cần phải vang lên thật rõ mới khiến người ta nhớ. Tiếng chổi tre lúc sớm mai, tiếng đạp xe kẽo kẹt lăn qua ngõ hẹp, tiếng gọi nhau í ới dưới mái hiên... Những thanh âm bình thường ấy, chỉ đến lúc đi xa mới thấy hóa ra đó cũng là một phần của mùa thu, một phần của thành phố.

Con đường Phan Đình Phùng dẫu đã qua mùa trải thảm lá sấu, vẫn như đôi mắt nai nhìn nghiêng trong nắng xiên qua hàng cây. Vẻ thanh tân của phố dường như chẳng chịu già đi, mặc dòng người hối hả lướt qua. Màu nắng đọng trên những mái nhà cũ, xuyên qua vòm lá, rơi xuống vỉa hè và ở lại trong nụ cười của cô gái trẻ làm duyên trước ống kính máy ảnh.

Cũng như bao nẻo đường khác của thành phố, tháng 10 ở lại trên vỉa hè Phan Đình Phùng, trong những khoảnh khắc chờ heo may. Mới nghe đài báo gió mùa gõ cửa vùng biên cương xa ngái, đã thấy quán xá trên phố nhỏ râm ran. Râm ran câu chuyện nói đi nói lại cả vạn lần không chán của lũ trò sau giờ tan lớp thướt tha tà áo đi bộ xuôi về hồ Tây. Râm ran mỗi khi ngẩng đầu cảm nhận một hạt mưa cô đơn nhỏ bé từ thinh không tan vào trong gió, nhẹ sà xuống vai.

Những khoảnh khắc ấy chẳng có gì lớn lao. Nhưng càng khiến người đi xa lúc nào cũng muốn trở về Hà Nội vào tháng 10. Trở về để chia vui hạnh phúc đơn sơ sau những cặp chữ lồng song hỷ. Trở về để ngắm bức tranh lập thể mùa thu với bưởi xanh, hồng đỏ, chuối vàng trong những mâm quả thông gia gửi nhau. Trở về để thấy nụ cười cô dâu rạng rỡ bên cửa hàng bánh cốm phố Hàng Than, để nghe phố kể tiếp những câu chuyện cũ bằng dáng vẻ thanh tân.

Cảm xúc tháng 10 còn là khi được trở về đúng nơi mình thuộc về. Là căn nhà có ô cửa sáng đèn khi chiều xuống, là bữa cơm có người chờ, là một góc phố từng đi qua cùng ai đó...

Hoa sữa thưa dần, những bãi lau trắng sẽ nhường chỗ cho mùa gió lạnh, những hàng cây bắt đầu đổi sắc. Phố vẫn đông, những công trình vẫn tiếp tục mọc lên, những chuyến xe vẫn nối nhau qua từng ngã tư. Chỉ có lòng người đôi khi chậm lại, ngoái nhìn một mùa vừa đi qua và chợt tiếc những điều mình chưa kịp nói, chưa kịp làm, chưa kịp giữ.

Hà Nội sắp lập đông. Thành phố chuyển mình sang khúc nhạc trầm. Thể nào cũng bất giác lại nhớ màu nắng cũ, nhớ hương hoa sữa, nhớ ngay cả những điều bình thường luôn hiện hữu bên nhau.

Tháng 10 đi qua. Thương mong ở lại...

Hoa Hiệp