Mùi của phố
Có những thành phố được nhớ bằng dáng hình của những con đường, bằng sự nhịp nhàng chuyển động của dòng người, hay gần hơn là những công trình, dấu tích đã đi cùng năm tháng. Còn Hà Nội, với tôi, đôi khi được định vị bằng những điều rất đỗi vô hình. Đó đơn thuần là một mùi hương thoảng qua trong buổi sớm, một làn khói bếp len giữa phố cũ, mùi hoa sữa cuối mùa, hương cà phê từ một góc phố quen hay cả cái nồng nàn rất riêng của nhịp sống đô thị.
Tôi không nhớ chính xác mình bắt đầu yêu những cuộc dạo phố từ khi nào. Chỉ biết rằng, qua năm tháng, những bước chân lang thang một mình đã trở thành cách để tôi trò chuyện với Hà Nội. Mỗi con đường đi qua không chỉ mở ra trước mắt tôi một thành phố đang chuyển mình mạnh mẽ, mà còn đem lại những cảm nhận rất riêng về nhịp sống, con người và những mùi hương không thể gọi tên. Có lẽ chính những điều bình dị ấy đã khiến tôi dần “nghiện” cái “mùi của phố”, thứ hương vị âm thầm níu giữ người ta với Hà Nội qua bao mùa đổi thay.
Tình yêu ấy có lẽ bắt đầu từ ước mơ rất đỗi giản dị của cô bé sinh ra ở vùng quê ven đô. Hà Nội trong tôi khi còn nhỏ hiện lên như một miền đất vừa gần gũi, vừa xa xôi. Tôi từng thầm ao ước được một lần đặt chân đến Thủ đô, được vào Lăng Bác, được dạo bước bên hồ Hoàn Kiếm như một người Hà Nội và được thưởng thức món kem Tràng Tiền nổi tiếng.
Hà Nội khi ấy cách nhà tôi khoảng ba chục cây số, một khoảng cách không quá xa về địa lý nhưng lại là cả một thế giới đầy hấp dẫn trong trí tưởng tượng của một đứa trẻ. Mẹ tôi làm hàng xáo. Một tuần đôi lần, mẹ gánh gạo từ quê ra Hà Nội bán. Những chuyến đi dài nhọc nhằn, chất chứa bao vất vả nhưng cũng mang về cho lũ trẻ chúng tôi những món quà nhỏ bé mà theo năm tháng, đã trở thành những ký ức chẳng thể phai mờ.
Tôi vẫn nhớ những gói cốm xanh vàng thơm lựng được nâng niu trong lớp lá sen bánh tẻ, buộc lại bằng một sợi rơm nếp vàng óng. Quê tôi cũng có cốm, nhưng những hạt cốm Hà Nội khi ấy trong cảm nhận trẻ thơ lại có một sức hấp dẫn rất riêng. Nó thơm hơn, dẻo hơn và mang theo cả hương vị của một thành phố mà tôi luôn khao khát được đặt chân tới.
Những buổi thả bò trên sườn đê, nhìn những cánh chim chao liệng giữa khoảng trời rộng lớn, tôi vẫn thường mơ về Hà Nội. Tôi từng nghĩ rằng, ở nơi ấy, mỗi con phố, mỗi góc nhỏ chắc hẳn đều phảng phất một mùi thơm rất riêng, giống như hương cốm nếp theo chân người đi vào ký ức.
Năm 2008, tỉnh Hà Tây sáp nhập vào thành phố Hà Nội. Quê tôi từ đó cũng trở thành một phần của Thủ đô. Những ngày đầu đặt chân vào nội đô, tôi lang thang qua những phố Hàng Thùng, Hàng Thiếc, Hàng Đậu, Hàng Gai, Hàng Nón… Những cái tên nghe đã thấy bóng dáng của một Hà Nội xưa, khi phố không đơn thuần là không gian buôn bán, mà là nơi lưu giữ dấu chân của biết bao thế hệ người Hà Nội, nơi những nghề nghiệp, tập quán và nếp sống từng ngày được bồi đắp qua thời gian...
Có người bảo tôi, phố cũng như đời người, không bao giờ đứng yên. Có lẽ đúng là vậy, bởi nếu nhìn dài rộng ra thì dòng chảy của đô thị đã mang đến những đổi thay không thể tránh khỏi. Những gánh hàng rong từng rong ruổi qua bao góc phố đã thưa dần, những cửa hiệu cũ dần nhường chỗ cho những không gian kinh doanh mới, những con người từng làm nên diện mạo phố xưa cũng dần trở thành ký ức.
Hà Nội hôm nay rộng lớn hơn, hiện đại hơn, nhịp sống cũng hối hả hơn, nhưng đâu đó trong những con phố cũ, những ngõ nhỏ bình dị, vẫn còn những mạch nguồn âm thầm lưu giữ hồn cốt của một Hà Nội xưa.
Trên phố Lò Rèn, giữa bao đổi thay của phố phường, ông Nguyễn Phương Hùng, thường được gọi thân thuộc là “Hùng lò rèn”, vẫn ngày ngày gắn bó với bễ lò, búa đe và những thanh sắt nóng đỏ. Trong câu chuyện với tôi, ông nhắc về người cha đã nuôi dạy bảy người con trưởng thành từ chính nghề rèn, bằng những tháng ngày cần mẫn bên lò lửa.
Vài chục năm trước, phố Lò Rèn lúc nào cũng rộn ràng tiếng búa. Những bễ lò đỏ lửa nối tiếp nhau, tiếng kim loại va vào đe lanh lảnh hòa cùng tiếng người mua bán, tạo nên nhịp sống đặc trưng của một con phố mang tên nghề. Cuộc sống nơi phố cổ tuy chật chội, nhưng ấm áp; bước chân ra cửa là gặp chợ, gặp hàng quán, gặp những gương mặt thân quen đã gắn bó qua bao năm tháng.
Dạo bước qua những con phố, ngõ nhỏ, lắng nghe câu chuyện của những người đã đi qua năm tháng, tôi nhận ra hồn cốt Hà Nội đôi khi được lưu giữ từ những điều bình dị và nhỏ bé.
Phố có thể đổi thay, nghề xưa có thể mai một, nhưng ký ức và tình cảm của những người gắn bó với nơi này vẫn âm thầm neo giữ một phần Hà Nội xưa. Để giữa phố phường náo nhiệt, ta vẫn có thể nhận ra một Hà Nội thân quen trong nếp sống nghĩa tình và trong những ký ức chưa bao giờ cũ. Đó có lẽ cũng là “mùi của phố”, thứ dư vị mà chỉ Hà Nội mới có.