Cuộc cách mạng công nghệ từ khu chợ: Diện mạo mới của đô thị Thổ Nhĩ Kỳ
Từ kiểm tra giá hàng hóa, nhắc nhở các chủ cửa hàng tuân thủ quy định đến trò chuyện với khách mua sắm, robot trí tuệ nhân tạo MEGA đang trở thành một hình ảnh đặc biệt tại quận Melikgazi, thành phố Kayseri, miền trung Thổ Nhĩ Kỳ.
Đằng sau những tương tác thú vị ấy là nỗ lực của chính quyền địa phương nhằm ứng dụng công nghệ vào quản lý đô thị, đồng thời, nuôi dưỡng thế hệ nhân lực có khả năng nghiên cứu, phát triển và sản xuất robot trong tương lai.
Khi robot trở thành một phần của đời sống đô thị
Tại khu chợ Çarşı Melikgazi, người dân có thể bắt gặp một “cảnh sát” đặc biệt di chuyển giữa các quầy hàng. Đó là MEGA, robot hình người được trang bị trí tuệ nhân tạo (AI), đồng hành cùng lực lượng cảnh sát đô thị trong các đợt kiểm tra hoạt động kinh doanh. Không chỉ kiểm tra nhãn giá và chất lượng hàng hóa, robot còn trò chuyện, đưa ra những lời nhắc nhở và đôi khi khiến cả khu chợ bật cười bởi những câu trả lời hóm hỉnh.
Trong các cuộc kiểm tra, MEGA quét nhãn trên kệ hàng, đối chiếu giá niêm yết với giá thanh toán, cung cấp thông tin về hạn sử dụng và các tiêu chuẩn vệ sinh. Những dữ liệu thu thập được chuyển đến các bộ phận liên quan của chính quyền thành phố theo thời gian thực, góp phần hỗ trợ quá trình giám sát và xử lý thông tin. Robot cũng nhắc nhở những cửa hàng chưa dán nhãn sản phẩm, thông báo các thiếu sót cần khắc phục và ghi nhận những cơ sở chấp hành tốt quy định.
Điểm đáng chú ý là công nghệ được đưa vào một công việc gần gũi với đời sống thường nhật, thay vì chỉ xuất hiện trong các phòng thí nghiệm, hay những dự án công nghiệp quy mô lớn. Qua đó, giúp chính quyền địa phương Melikgazi nâng cao hiệu quả quản lý, tạo ra phương thức tương tác mới giữa cơ quan công quyền với người dân và doanh nghiệp.
Theo Thị trưởng quận Melikgazi, ông Mustafa Palancıoğlu, robot có thể đảm nhận ngày càng nhiều nhiệm vụ trong các dịch vụ công, từ cung cấp thông tin, hỗ trợ an ninh đến vệ sinh môi trường và ứng phó thảm họa. Ông cho rằng, nếu được sử dụng đúng mục đích, công nghệ có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cộng đồng.
Sự đón nhận của người dân cho thấy một khía cạnh đáng chú ý khác, đó là công nghệ không nhất thiết phải tạo ra khoảng cách giữa chính quyền và người dân. Tại khu chợ, những tương tác vui vẻ với MEGA giúp việc tiếp cận công nghệ trở nên tự nhiên hơn.
Tuy nhiên, đằng sau những tương tác mang tính giải trí là yêu cầu về hiệu quả thực tế. Robot chỉ có thể phát huy giá trị khi hỗ trợ công việc một cách chính xác, cung cấp dữ liệu đáng tin cậy và phối hợp hiệu quả với đội ngũ nhân viên. Việc kiểm tra, xác minh thông tin và đưa ra quyết định xử lý vẫn cần được đặt trong quy trình quản lý phù hợp, với trách nhiệm rõ ràng của con người.
Xây dựng năng lực làm chủ công nghệ
MEGA là một phần trong nỗ lực thích ứng với công nghệ mới của chính quyền Melikgazi. Robot ban đầu được mua từ một doanh nghiệp Trung Quốc, nhưng sau đó được đội ngũ nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ thông tin của địa phương bổ sung phần mềm, cải tiến khả năng xử lý và mở rộng chức năng phục vụ cộng đồng.
Quá trình này cho thấy một hướng tiếp cận thực tế: địa phương có thể bắt đầu bằng việc tiếp nhận công nghệ sẵn có, sau đó từng bước nâng cao năng lực vận hành, điều chỉnh và phát triển ứng dụng phù hợp với nhu cầu của mình. Cách làm này tạo cơ hội tích lũy kinh nghiệm kỹ thuật và hiểu rõ hơn những yêu cầu đặt ra khi đưa AI vào môi trường thực tế.
Theo ông Muzaffer Elgün, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển của chính quyền Melikgazi, robot MEGA kết hợp các hệ thống máy tính đảm nhiệm chức năng điều khiển cơ khí và xử lý trí tuệ nhân tạo. Nhờ đó, robot có thể phản hồi câu hỏi, tương tác với con người và thực hiện những nhiệm vụ được thiết lập trước.
Dẫu vậy, khả năng mở rộng ứng dụng của robot vẫn phụ thuộc vào chất lượng phần mềm, độ chính xác của cảm biến, khả năng xử lý dữ liệu và mức độ an toàn trong vận hành. Đặc biệt, đối với các nhiệm vụ liên quan đến an ninh, ứng phó thảm họa hoặc những tình huống có thể đe dọa tính mạng con người, công nghệ cần được thử nghiệm nghiêm ngặt trước khi triển khai trên diện rộng.
Nhận thức được yêu cầu đó, chính quyền Melikgazi không chỉ tập trung vào việc đưa robot vào các hoạt động thường ngày, mà còn hướng đến xây dựng nền tảng phát triển công nghệ ngay tại địa phương.
Một trong những kế hoạch đáng chú ý là xây dựng trường trung học công nghệ gần khu công nghệ của thành phố, dự kiến khởi công vào năm 2027. Trường sẽ có chương trình đào tạo về robot, hướng tới giúp học sinh thiết kế, phát triển và chế tạo robot.
Đầu tư cho thế hệ trẻ, gieo nền móng cho tương lai
Một trụ cột trong chiến lược của Melikgazi là đầu tư cho thanh thiếu niên thông qua giáo dục, các cuộc thi khoa học và những chương trình hỗ trợ nghiên cứu. Trong khoảng 6 năm qua, chính quyền địa phương đã hỗ trợ các đội tham gia TEKNOFEST – Lễ hội Hàng không, Vũ trụ và Công nghệ của Thổ Nhĩ Kỳ, nơi học sinh, sinh viên và các nhà sáng tạo trẻ tranh tài trong những dự án về robot, trí tuệ nhân tạo, máy bay không người lái và nhiều lĩnh vực công nghệ tiên tiến. Hiện Melikgazi đã hỗ trợ hơn 100 đội tham gia các hoạt động này, với tổng kinh phí vượt 20 triệu lira Thổ Nhĩ Kỳ. Riêng năm nay, 12 đội được hỗ trợ với tổng kinh phí khoảng 5 triệu lira.
Bên cạnh đó, thành phố tổ chức các xưởng công nghệ thuộc chương trình GÖKTİM Melikgazi, cung cấp các khóa đào tạo miễn phí cho những học sinh được tuyển chọn. Tại đây, các em có cơ hội tiếp cận những lĩnh vực như robot, máy bay không người lái và các hệ thống kỹ thuật. Chính quyền địa phương cũng đầu tư vào trường học, thư viện và cơ sở giáo dục chuyên ngành nhằm tạo môi trường thuận lợi để phát triển nguồn nhân lực.
Theo ông Palancıoğlu, mục tiêu lâu dài là giúp Kayseri trở thành một thành phố có năng lực sản xuất công nghệ, robot và phương tiện bay không người lái. Ông kỳ vọng các cơ sở đào tạo mới sẽ góp phần hình thành đội ngũ kỹ sư và nhà sáng tạo trẻ đủ khả năng tham gia vào những lĩnh vực công nghệ có giá trị gia tăng cao.
Định hướng này cũng mở ra khả năng ứng dụng robot vào những nhiệm vụ nguy hiểm, chẳng hạn tìm kiếm người mắc kẹt trong các tòa nhà sau động đất, tiếp cận khu vực xảy ra hỏa hoạn hoặc hỗ trợ phát hiện các chất nguy hại...
Tuy nhiên, từ những dự án trình diễn đến năng lực sản xuất và ứng dụng rộng rãi vẫn là một chặng đường dài. Để hiện thực hóa mục tiêu, Melikgazi cần tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng hợp tác với các trường đại học và doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm nguồn lực cho nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm.