Quảng Bị hướng về ngày hội lớn trên quê hương Tốt Động - Chúc Động

Vẹn nguyên giá trị lịch sử

Từ sân đình Tốt Động ngày nay (thôn Tốt Động, xã Quảng Bị) nhìn ra cánh đồng rộng mở phía trước, thật khó hình dung nơi đây từng chứng kiến một trong những trận quyết chiến có ý nghĩa quan trọng. Với những bậc cao niên trong làng, cánh đồng, bờ bãi và những địa danh thân thuộc không chỉ là một phần của cảnh sắc quê nhà, mà còn gắn với những câu chuyện lịch sử được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Theo “Đại Việt sử ký toàn thư”, trận Tốt Động - Chúc Động (7-11-1426) là chiến thắng tiêu biểu trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh xâm lược. Cuối năm 1426, sau nhiều thất bại, quân Minh phải co về cố thủ trong thành Đông Quan, chờ viện binh.

Sau khi được tăng viện, Vương Thông, Tổng chỉ huy quân Minh, tập trung lực lượng tổ chức phản công chiến lược nhằm tiêu diệt lực lượng chủ lực của nghĩa quân Lam Sơn, giành lại thế chủ động và tiến tới dập tắt cuộc khởi nghĩa.

Nắm chắc ý đồ của địch, mặc dù lực lượng ít hơn nhiều lần, nghĩa quân Lam Sơn vẫn kiên trì giữ vững thế tiến công, chủ động tổ chức các trận đánh nhằm tiêu hao sinh lực, thu hẹp phạm vi hoạt động và từng bước đẩy quân Minh vào thế bị động. Thông qua các hoạt động chiến đấu tại Cổ Lãm, Thanh Oai và những địa bàn trọng yếu, nghĩa quân từng bước phá vỡ thế bố trí của địch, buộc chúng phải điều chỉnh kế hoạch và thu hẹp hướng tiến quân.

Trên cơ sở đó, Bộ chỉ huy nghĩa quân lựa chọn khu vực Tốt Động - Chúc Động để xây dựng trận địa phục kích quyết chiến.

Tại Tốt Động, con đường thượng đạo dài khoảng 6 km chạy dọc phía Tây cánh đồng là tuyến hành quân quan trọng để đạo quân chủ lực của Vương Thông tiến về căn cứ Cao Bộ. Hai bên đường có làng xóm, gò đất cao, tạo điều kiện bí mật bố trí lực lượng. Trong khi đó, cánh đồng Tốt Động sâu, lầy lội, lau sậy um tùm khiến quân địch khó cơ động, dễ bị ùn tắc khi đội hình hành quân kéo dài. Lợi dụng đặc điểm địa hình này, nghĩa quân bố trí lực lượng mai phục hai bên đường, sẵn sàng đánh vào sườn và chia cắt đội hình địch, đẩy chúng vào khu vực bất lợi để tiêu diệt.

Tại Chúc Động, địa hình núi cao, rừng rậm thuận lợi cho việc giấu quân, tổ chức tiến công và chặn đường rút lui của địch về Đông Quan. Trận địa này có nhiệm vụ đánh vào hậu quân, khóa chặt đường thoát, phối hợp với lực lượng ở Tốt Động tạo thành thế bao vây, chia cắt quân Minh.

Sự kết hợp giữa hai trận địa đã tạo nên một thế trận liên hoàn, vừa có khả năng đánh tiêu diệt lớn, vừa hạn chế khả năng ứng cứu và tháo chạy của đối phương. Đặc biệt, quyết định rút lực lượng từ Ninh Kiều về Cao Bộ càng khiến Vương Thông tin rằng nghĩa quân đang suy yếu, từ đó thúc ép quân tiến sâu vào khu vực đã được chuẩn bị sẵn.

Khi quân Minh lọt vào trận địa phục kích, nghĩa quân bất ngờ đồng loạt tiến công từ nhiều hướng. Đội hình địch nhanh chóng rối loạn, quân lính giẫm đạp lên nhau tháo chạy, nhiều tên sa xuống đồng lầy hoặc bị tiêu diệt khi tìm đường thoát thân. Những toán quân chạy về phía sông Ninh tiếp tục bị lực lượng mai phục ở Chúc Động chặn đánh.

Chiến thắng ấy đã được Nguyễn Trãi ghi lại bằng những câu thơ đanh thép trong Bình Ngô đại cáo:

“Ninh Kiều máu chảy thành sông tanh trôi vạn dặm.
Tốt Động thây chất đầy nội nhơ để ngàn năm”.

Cũng theo tài liệu lịch sử, nghĩa quân Lam Sơn tham gia trận đánh có khoảng 1 vạn người, kể cả dân binh, trong khi quân Minh có hơn 9 vạn quân. Với sự chênh lệch lớn về quân số như vậy, chiến thắng Tốt Động - Chúc Động là chiến thắng to lớn nhất, rực rỡ nhất, tiêu diệt được nhiều sinh lực địch nhất và đạt hiệu suất chiến đấu cao nhất trong suốt 9 năm chiến đấu của nghĩa quân Lam Sơn.

Sáu thế kỷ đã trôi qua, chiến thắng ấy vẫn là niềm tự hào của người dân địa phương, nhất là các thôn Tốt Động, Ninh Kiều, Tân Long, Yên Duyệt ngày nay và được nhắc nhớ qua những câu chuyện truyền đời, cuộn chảy sống động trong nhịp sống hằng ngày của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân xã Quảng Bị.

Ngày 7-11-2026, xã Quảng Bị long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 600 năm Chiến thắng Tốt Động - Chúc Động. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quảng Bị Nguyễn Trường Năng nhấn mạnh, lễ kỷ niệm có ý nghĩa quan trọng trong việc ôn lại truyền thống đấu tranh anh dũng của dân tộc, khơi dậy niềm tự hào về quê hương, qua đó cổ vũ cán bộ, đảng viên và nhân dân phát huy tinh thần đoàn kết, chung sức xây dựng địa phương ngày càng phát triển.

Chung sức làm đẹp quê hương

Những ngày cuối tháng 10, trên khắp các con đường dẫn vào thôn Tốt Động, Ninh Kiều, Tân Long, Yên Duyệt, không khí chuẩn bị cho lễ kỷ niệm lan tỏa mạnh mẽ trong từng ngõ xóm.

Tại khu vực sân vận động Đồng Gàn (thôn Ninh Kiều) - nơi diễn ra lễ hội chính và không gian linh thiêng của đình Tốt Động - nơi diễn ra lễ dâng hương, mọi phần việc được khẩn trương triển khai với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Công tác chỉnh trang khuôn viên, trang trí và nâng cấp hạ tầng đang được hoàn thiện gấp rút. Hệ thống điện, công tác phòng cháy, chữa cháy và vệ sinh môi trường xung quanh di tích được sửa sang, bảo đảm an toàn cho ngày hội lớn.

Với người dân, sự kiện lần này được mong đợi từ nhiều năm. Trưởng thôn Tốt Động Nguyễn Đăng Dương chia sẻ: “Tôi đã gắn bó với mảnh đất quê hương và những câu chuyện lịch sử từ thuở nhỏ, từng chứng kiến nhiều kỳ lễ hội của làng, nhưng dịp lễ kỷ niệm 600 năm lần này mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt. Hơn 2.000 hộ dân trong các thôn đều háo hức cùng nhau dọn dẹp ngõ xóm, trồng cây xanh, trang trí lại đường làng”...

Sự kiện này đã trở thành “sợi dây” thắt chặt tinh thần đoàn kết. Nhiều nguồn lực xã hội hóa được huy động để tu bổ khuôn viên đình, văn chỉ, lắp đặt đèn chiếu sáng và chuẩn bị cho các hoạt động văn hóa, thể thao.

Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Bị Tô Thị Đào cho biết, xác định lễ kỷ niệm 600 năm Chiến thắng Tốt Động - Chúc Động là sự kiện đặc biệt, ngay từ đầu năm 2026, xã đã chủ động xây dựng kế hoạch, thành lập Ban Chỉ đạo, Ban Tổ chức và 5 tiểu ban phục vụ; đồng thời, rà soát, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ trong quá trình triển khai. Đặc biệt, xã tổ chức hội nghị kiểm điểm tiến độ triển khai hoạt động với từng thôn và các hạng mục cụ thể.

Không khí hướng về ngày kỷ niệm còn lan tỏa qua các hoạt động văn hóa, thể thao, an sinh xã hội và tuyên truyền về di tích. Xã Quảng Bị tổ chức các đoàn đến thăm và tặng quà cho 15 gia đình người có công, gia đình chính sách tiêu biểu tại các thôn trên địa bàn; khánh thành công trình Trường Mầm non Quảng Bị 1 với tổng kinh phí đầu tư hơn 14 tỷ đồng.

Các tổ chức đoàn thể tổ chức hành trình về nguồn tại đình Tốt Động; hình thức quảng bá di sản cũng được đổi mới thông qua chương trình livestream “Kể chuyện di sản Đình Tốt Động” trên các nền tảng số. Qua đó, những câu chuyện lịch sử và giá trị văn hóa có thêm cơ hội đến gần hơn với người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Nhiều hoạt động phong phú như: Giải bóng đá thanh niên, bóng chuyền hơi, kéo co, nhảy bao bố, cầu lông, hội thi mâm lễ, hát quan họ và liên hoan văn nghệ quần chúng với chủ đề “Tốt Động - Tự hào truyền thống, vững bước tương lai” góp phần tạo không khí phấn khởi.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Bị, lễ kỷ niệm dự kiến đón khoảng 350 đại biểu và hàng nghìn du khách thập phương. Đến nay, công tác chuẩn bị đang được triển khai khẩn trương, với quyết tâm tổ chức lễ kỷ niệm an toàn, chu đáo và trang trọng.

Phương Ngân