New Tashkent: Cuộc dịch chuyển lớn ở thủ đô Uzbekistan
Trước sức ép đô thị hóa, gia tăng dân số và quá tải hạ tầng tại thủ đô, Uzbekistan đang triển khai dự án thành phố mới New Tashkent ở phía Đông Tashkent. Khởi công từ năm 2023, với quy mô quy hoạch 20.000ha và sức chứa dự kiến lên tới 2 triệu người, dự án không chỉ mở rộng không gian đô thị mà còn hướng tới hình thành một trung tâm hành chính, kinh tế và dịch vụ mới, tạo động lực phát triển dài hạn cho đất nước Trung Á này.
Tái cấu trúc không gian đô thị, giảm áp lực cho thủ đô
Đô thị hóa đang đặt ra những yêu cầu ngày càng lớn đối với công tác quy hoạch và quản lý tại Uzbekistan. Theo Ủy ban Thống kê Quốc gia Uzbekistan, tính đến ngày 1-7-2026, dân số đô thị của nước này đạt khoảng 19,6 triệu người, chiếm 50,9% tổng dân số. Trong đó, thủ đô Tashkent tiếp tục là trung tâm tập trung dân cư, lao động, giáo dục và các hoạt động kinh tế lớn nhất cả nước. Mặc dù dân số thường trú của thủ đô khoảng 3,1 triệu người, quy mô dân số thực tế trong ngày có thể cao hơn 30-35% do dòng người từ các địa phương đến học tập, làm việc và kinh doanh. 98 trong tổng số 222 trường đại học của Uzbekistan đặt tại Tashkent. Sự tập trung này kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về nhà ở, giao thông, năng lượng, trường học và các dịch vụ công cộng.
Thực tế trên đòi hỏi Uzbekistan phải tìm kiếm mô hình phát triển mới, thay vì tiếp tục dồn các hoạt động kinh tế - xã hội vào khu vực trung tâm hiện hữu. Trong bối cảnh đó, thành phố mới New Tashkent được khởi công năm 2023 tại phía Đông thủ đô, với tổng diện tích quy hoạch khoảng 20.000ha. Giai đoạn đầu triển khai trên 6.000ha, hướng tới phục vụ 600.000 cư dân. Khi hoàn thành toàn bộ, thành phố có khả năng đáp ứng nhu cầu sinh sống của khoảng 2 triệu người.
Điểm đáng chú ý là New Tashkent không được định hướng đơn thuần như một khu đô thị vệ tinh để giãn dân. Theo định hướng của Tổng thống Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev, đây phải là một trung tâm kinh tế mới, quy tụ các lĩnh vực hành chính, thương mại, giáo dục, y tế, du lịch và dịch vụ. Mục tiêu là hình thành một cực phát triển mới, giảm áp lực cho khu vực trung tâm cũ, đồng thời, mở rộng dư địa tăng trưởng của thủ đô. Trong đó, các khu dân cư, cơ sở giáo dục, dịch vụ công cộng và hoạt động kinh tế được bố trí đồng bộ, tạo điều kiện để người dân sinh sống, làm việc và tiếp cận các tiện ích ngay trong khu vực.
Hình thành trung tâm hành chính, kinh tế, thu hút đầu tư quốc tế
Một trong những mục tiêu trọng tâm của New Tashkent là tái cấu trúc không gian hành chính quốc gia. Theo kế hoạch, khoảng 150 cơ quan nhà nước và tổ chức liên quan sẽ từng bước được chuyển đến thành phố mới, với hệ thống cơ sở vật chất dành cho hơn 60 cơ quan chính phủ.
Hiện các Bộ Xây dựng, Giao thông vận tải và Năng lượng đã bắt đầu hoạt động tại đây. Nhiều công trình hành chính khác đang được triển khai. Việc tập trung các cơ quan công quyền được kỳ vọng giúp tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị, rút ngắn quy trình xử lý công việc và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân.
Các trụ sở mới được quy hoạch theo hướng tập trung nhiều cơ quan, đơn vị liên quan trong cùng một khu vực. Qua đó, người dân có thể giải quyết nhiều thủ tục hành chính tại một địa điểm, giảm thời gian và chi phí đi lại. Đây cũng là bước đi nhằm nâng cao hiệu quả quản trị đô thị trong bối cảnh quy mô dân số và hoạt động kinh tế ngày càng mở rộng.
Song song với chức năng hành chính, New Tashkent được kỳ vọng trở thành điểm đến của các dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước. Giai đoạn đầu của dự án dự kiến thu hút khoảng 50 tỷ USD vốn đầu tư. Chính quyền đã dành 50 lô đất cho các nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời xúc tiến hợp tác với các doanh nghiệp đến từ Pháp, Kazakhstan, Trung Quốc, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Saudi Arabia và nhiều quốc gia khác.
Sức hấp dẫn của dự án không chỉ nằm ở quy mô xây dựng, mà còn ở triển vọng hình thành một thị trường đô thị mới. Tashkent đón thêm hơn 100.000 cư dân mỗi năm, tạo ra nhu cầu đáng kể về nhà ở, văn phòng, thương mại và dịch vụ. Đây là những yếu tố quan trọng để thu hút các nhà đầu tư dài hạn.
Thực tế triển khai cho thấy New Tashkent đang từng bước hình thành các chức năng đô thị thiết yếu. Khu dân cư Sharq Bahori đã hoàn thành gần 7.000 căn hộ trong giai đoạn đầu, với quy mô toàn khu dự kiến khoảng 15.000 căn hộ. Các trường đại học, thư viện và cơ sở thể thao cũng được đầu tư. Trong đó, Đại học Uzbekistan Mới và Đại học Sư phạm Nizami đang phát triển các cơ sở đào tạo, nghiên cứu; một sân vận động 55.000 chỗ ngồi theo tiêu chuẩn FIFA đang được xây dựng, hướng tới phục vụ các sự kiện thể thao quốc tế vào năm 2027.
Phát triển hạ tầng xanh, hướng tới đô thị bền vững
Bên cạnh mục tiêu phát triển kinh tế và hành chính, New Tashkent được quy hoạch theo hướng chú trọng môi trường và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là yêu cầu đáng lưu ý đối với Uzbekistan, quốc gia Trung Á có khí hậu khô nóng, thường xuyên đối mặt áp lực về tài nguyên nước và năng lượng.
Theo quy hoạch tổng thể, New Tashkent dành khoảng 2.000ha cho không gian xanh và 500ha cho các công viên. Hệ thống kênh đào, hồ nhân tạo, hành lang cây xanh và không gian ven sông được kết nối nhằm tạo lập môi trường sinh thái liên tục, góp phần điều hòa vi khí hậu và giảm nhiệt độ đô thị. Mục tiêu đặt ra là người dân có thể tiếp cận không gian ven sông trong khoảng 15 phút đi bộ.
Cùng với đó, các công trình được định hướng áp dụng những tiêu chuẩn xây dựng xanh quốc tế, chú trọng tiết kiệm năng lượng, sử dụng nước hiệu quả và vật liệu bền vững. Các giải pháp như mái nhà xanh, thu gom và tái sử dụng nước mưa, quản lý năng lượng tập trung cũng được đưa vào quy hoạch.
Trong tháng 10-2026, một số công trình hạ tầng năng lượng lớn tại New Tashkent, gồm nhà máy cung cấp đồng thời ba dạng năng lượng và trạm biến áp điện, đã được đưa vào vận hành. Đây là bước tiến trong việc hình thành hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, bảo đảm nguồn cung năng lượng cho quá trình phát triển đô thị. Các kế hoạch phát triển điện mặt trời và xử lý chất thải gắn với sản xuất năng lượng cũng cho thấy định hướng giảm áp lực lên các nguồn tài nguyên truyền thống.
Trong lĩnh vực giao thông, dự án đặt mục tiêu hạn chế sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân thông qua hệ thống giao thông công cộng đa phương thức. Tuyến tàu điện ngầm dài 21km với 9 nhà ga được đề xuất nhằm kết nối New Tashkent với mạng lưới hiện hữu của thủ đô, dự kiến phục vụ tới 230.000 lượt hành khách mỗi ngày. Các tuyến xe buýt điện, đường dành cho xe đạp, lối đi bộ và trung tâm trung chuyển cũng nằm trong định hướng phát triển.
Đặc biệt, mô hình thành phố 15 phút được áp dụng nhằm bảo đảm trường học, cửa hàng, công viên, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu nằm trong khoảng cách đi bộ hoặc đi xe đạp thuận tiện từ nơi ở. Cách tổ chức này không chỉ giảm thời gian đi lại mà còn góp phần hạn chế ùn tắc, ô nhiễm và nâng cao chất lượng sống.
Dù vậy, xây dựng một thành phố mới với quy mô hàng triệu dân luôn đặt ra những thách thức không nhỏ về nguồn vốn, tiến độ, quản trị và khả năng thu hút cư dân, doanh nghiệp. Hạ tầng hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng việc làm, dịch vụ thiết yếu, giao thông thuận tiện và khả năng tiếp cận nhà ở phù hợp. Bên cạnh đó, bảo đảm nguồn nước, kiểm soát chi phí năng lượng và duy trì diện tích xanh cũng là những yêu cầu cần được tính toán trong suốt quá trình vận hành.
Việc phát triển song song thủ đô Tashkent hiện nay và thành phố mới New Tashkent theo hướng bổ trợ lẫn nhau thể hiện nỗ lực của Uzbekistan trong tái cấu trúc không gian đô thị và tìm kiếm động lực tăng trưởng mới. Trong tương lai, dự án có thể trở thành một hình mẫu tham khảo về quy hoạch đô thị tích hợp, góp phần nâng cao vị thế của Tashkent trong mạng lưới các trung tâm phát triển lớn ở Trung Á.