Khói muộn

Mắt bà mù lòa hơn mười năm nay, nhưng đôi tay thì tinh nhạy vô cùng. Gió mùa đông bắc lùa qua khe liếp, rít lên từng hồi se sắt. Có tiếng chân người giẫm lên đám lá nhãn khô ngoài ngõ, tiếng đòn gánh tre kẽo kẹt hạ xuống gốc bưởi sau nhà. Bà nhận ra Nhớ đã đi làm đồng về.

Nhớ không vào nhà ngay mà vòng qua hiên rút mấy thanh củi xoan khô xếp vào xó bếp rồi mới bước vào, quờ tay phủi mấy hạt sương muối bám trên vạt áo của mẹ chồng.

- Chiều nay rét đậm, mẹ lại ngồi đón gió ngoài này làm gì. Con đã bảo cứ ôm cái chăn bông trong buồng mà ngủ có phải sướng hơn không?

Bà Biện móm mém cười, hai bàn tay quờ quạng nắm chặt lấy tay con dâu rồi giật mình vì cái lạnh buốt. Bà xoa hai mu bàn tay nứt nẻ của Nhớ, xuýt xoa:

- Gió bấc thế này mà cứ cố gánh cho nặng làm gì không biết. Tay buốt thế này thì mạ chiêm ngoài đồng cũng chết đứng hết rồi con nhỉ?

Nhớ im lặng, thở dài một cái đánh thượt. Chị nhớ lại ba năm trước, từ ngày chồng mất, căn nhà ba gian cứ thế quạnh quẽ đơn độc. Lúc đó, Nhớ chỉ mới hai mươi ba tuổi. Người ta bảo chị bạc phận, về làm dâu chưa ấm chỗ đã thành góa phụ. Mẹ đẻ Nhớ xót con, cứ dăm bữa lại sang khóc lóc, khuyên cô dọn đồ về nhà ngoại rồi kiếm đám khác mà rổ rá cạp lại. Bà bảo: “Xuân con gái được mấy hơi, hơi đâu mà chôn chân ở cái xó này thờ ma nuôi người mù”.

Nhưng chị không nỡ rời đi. Mỗi lần định dọn đồ ra đi, nhìn dáng mẹ chồng lập cập bám vách đất tìm lối ra xó bếp, lòng chị lại chùng xuống. Câu dặn của chồng chị ngày trước lại mồn một bên tai: “Nhà chỉ có mình mẹ, anh đi làm xa, em ở nhà chịu khó thủ thỉ với mẹ cho vui nhé”.

Bà Biện tuy mắt không còn nhìn rõ nhưng cái tâm lại sáng, thương Nhớ như con đẻ. Bà chỉ bảo cho con dâu từ cách nướng quả bồ kết sao cho thơm để gội đầu, cách kho mẻ cá bống sáp sao cho săn thịt, đến cả cái việc cời than, giữ ngọn lửa sao cho đượm. Bà bảo: “Nhà đàn bà con gái, gian bếp mà lạnh ngắt thì cái nhà hiu hắt lắm con ạ. Lửa thắp lên là để giữ lấy cái hơi người. Nhất là vào mùa đông lạnh giá”.

***

Cứ tưởng cuộc sống của hai mẹ con trôi qua êm đềm thì Thắng xuất hiện. Thắng người xóm trên, góa vợ cũng được gần chục năm, tính tình hiền lành như cục đất. Thắng phải lòng Nhớ sau một lần đi làm thủy lợi chung trong làng. Anh mến Nhớ cũng bởi chị là một người đàn bà góa biết giữ trọn nghĩa tình. Mỗi lần tới chơi, anh đều phụ giúp hai mẹ con Nhớ dăm ba chuyện lặt vặt, khi thì bổ thêm chút củi, lúc lại lợp lại mái gianh, mái rạ chuồng lợn, chuồng gà. Anh đã đánh tiếng với bà Biện xin được rước Nhớ về bên ấy.

Nhớ biết Thắng tốt, nhưng lòng chị cứ nghẹn lại mỗi khi nghe tiếng mẹ chồng ngồi khâu áo trong bóng tối. Đôi mắt mù lòa không cần ánh đèn, bà cứ lặng lẽ chọc mũi kim qua lớp vải thô theo quán tính của đôi tay tinh nhạy. Chị đi rồi, ngôi nhà ba gian này sẽ rộng thênh thang, bà Biện lại càng đơn độc.

Một đêm muộn, sau bữa cơm bà Biện gọi Nhớ lại bên giường. Đêm ấy trăng mờ, gió mùa lật phật mấy tàu chuối ngoài vườn nghe càng não nề. Bà Biện quờ quạng dưới gối, lôi ra chiếc khăn mùi soa ố vàng bọc kỹ qua mấy lớp nilon. Bà cẩn thận bóc từng lớp một. Bên trong là chiếc kiềng vàng. Đó là của hồi môn từ ngày đi làm dâu được mẹ chồng cho. Bà quờ quạng, nắm lấy bàn tay thô ráp nứt nẻ vì sương muối của Nhớ, đặt tất cả vào lòng bàn tay chị. Nhớ giật mình, định rụt tay lại:

- Mẹ, cái này là thế nào? Con không lấy đâu.
Bà Biện giữ chặt lấy mấy ngón tay thô ráp của con dâu. Đôi mắt mù hướng về phía cửa sổ, nơi ngọn khói bếp ban chiều đã tan vào sương đêm lạnh ngắt:

- Con cứ cầm lấy. Của hồi môn mẹ giữ từ ngày về làm dâu đấy. Mấy năm qua con chịu khổ vì mẹ nhiều rồi. Thằng Thành (chồng chị) không có phước giữ con, thì từ nay, mẹ gả con đi với tư cách là con gái ruột của mẹ.

Nhớ òa khóc, gục đầu vào bờ vai gầy nhô cả xương của mẹ chồng. Nước mắt chị thấm đẫm vạt áo nâu sồng của bà Biện:

- Con không đi đâu hết. Con ở đây với mẹ. Con đi bước nữa để tìm thân sung sướng, rồi bỏ mẹ gieo neo một mình thì lòng dạ nào mà sống cho nổi.

Bà Biện không khóc. Bà đưa bàn tay khô ráp như vỏ cây xoan lên vuốt tóc con dâu, cái vuốt ve chậm rãi, đầy nhẫn nại:

- Khóc cái gì mà khóc, rõ khổ. Con có yên bề gia thất thì hồn thằng Thành nó mới nhẹ nhàng mà đi được, chứ cứ quanh quẩn xó nhà nhìn con chịu khổ, nó có linh thiêng cũng chẳng an lòng. Thắng là người biết nghĩ, thằng bé con cũng mến con. Con cứ sang bên ấy, thỉnh thoảng tạt về thăm mẹ là được. Cái chân cái tay mẹ vẫn tự lần mò được, làng xóm thiếu gì người chạy qua chạy lại. Phải sống hạnh phúc thì khói bếp nhà này mới ấm được, con hiểu không?

Chiếc kiềng vàng lạnh ngắt nằm im trong lòng bàn tay Nhớ, nhưng hơi ấm từ bàn tay mẹ chồng thì cứ thấm dần qua lớp da nứt nẻ. Nhớ im lặng, không khóc nữa. Chị biết tính của bà Biện, một khi bà đã dứt khoát đẩy chị về phía hơi ấm của một mái gia đình mới, nghĩa là bà đã tự bằng lòng ôm lấy cái lạnh quạnh quẽ của riêng mình.

***

Ngày cưới diễn ra vào một chiều cuối đông hanh hao. Thắng dắt chiếc xe đạp phượng hoàng cũ có thắt dải ruy băng đỏ ở ghi đông vào đón cô. Nhớ mặc chiếc áo dài nhung đỏ thẫm mượn của người họ hàng, tóc búi trễ nải. Bước ra đến cổng, chị quay lại ôm lấy bà Biện. Hôm nay bà Biện diện chiếc áo nâu còn thơm mùi vải mới, tóc búi gọn, miệng cười phô hàm răng đen nhánh hạt huyền. Bà khẽ đẩy vai con dâu ra, giục:

- Đi đi con, kẻo muộn. Bên này có các dì các bác trông mẹ rồi, không phải ngoảnh lại làm gì.

Hai từ “kẻo muộn” rơi vào lòng Nhớ, sao mà nặng vô cùng. Trốn chạy sao được cái sự hữu hạn của đời người. Nhớ bước đi, mắt nhòe đi sau làn sương muối vây bủa con đê lộng gió.

Đêm tân hôn ở nhà mới cách một quãng đồng. Căn nhà của Thắng sực nức mùi vôi và gỗ mới. Thằng bé Trí con Thắng quấn quýt rúc đầu vào ngực Nhớ ngủ say sưa sau một ngày vui mệt nhoài.

Khi anh Thắng ra ngoài hiên múc xô nước ấm cho cô rửa chân, Nhớ bước lại bên bậu cửa sổ, nhìn về hướng ngôi nhà cũ nằm nép dưới chân đê. Trăng cuối tháng treo lơ lửng trên rặng tre già, hắt thứ ánh sáng lạnh lẽo xuống màn sương xám xịt của cánh đồng. Nhớ căng mắt nhìn vào khoảng không vô định, rồi bỗng lặng người đi. Giữa bóng tối tịch mịch của làng quê, một vệt khói lam mỏng manh len qua mái rạ nhà bà Biện, lặng lẽ bay lên.

Đêm nay rét đậm, hẳn là sương muối buốt thấu xương làm người già không ngủ nổi. Hay là bà Biện lại đang tự mình mò mẫm ra xó bếp? Đôi bàn tay quờ quạng nhặt từng thanh củi xoan khô, cời đống tro tàn để thổi bùng lên ngọn lửa sưởi ấm căn nhà trống trải và có lẽ, cũng là để gửi một làn khói ấm qua đê, cho đứa con gái của bà nhìn vào mà yên tâm ăn đời ở kiếp với người ta. Ngọn khói ấy cứ lững lờ nương vào gió đông, vừa cô độc lại vừa bao dung đến lạ.

Nhớ tì tay vào bậu cửa, nước mắt lăn dài, nóng hổi, nhưng khóe môi khẽ mỉm cười. Anh Thắng từ ngoài sân bước vào, đặt xô nước ấm xuống chân vợ rồi lặng lẽ tựa vai vào vai Nhớ. Anh không nói gì, chỉ bóp nhẹ vai cô như một lời hứa hẹn thầm lặng. Hai vợ chồng cứ đứng thế nhìn ngọn khói lam xa xăm. Nhớ biết, ngọn lửa ở ngôi nhà cũ dưới chân đê sẽ không bao giờ tắt lụi, bởi nó được nhen lên từ thứ tình thân bện chặt vào nhau như khói với củi nồng...

Đêm ấy, Nhớ nằm xuống giường nghe tiếng gió mùa ngoài bãi sông thổi về ù ù. Trong giấc ngủ muộn, chị mơ thấy mình vẫn là cô con dâu nhỏ ngồi nhóm bếp bên mẹ chồng, nghe tiếng củi nổ lách tách và ngửi đậm mùi khói chiều vương trên mái tóc bạc của mẹ...

Ngọc Linh