Đô thị các nước

Tokyo: Công nghệ kiến tạo đô thị đáng sống

Kim Phượng tổng hợp • {Ngày xuất bản}

Chính quyền Tokyo xác định xây dựng đô thị thông minh không chỉ là ứng dụng công nghệ hiện đại, mà quan trọng hơn là đổi mới quản trị, sử dụng hiệu quả nguồn lực và phục vụ người dân tốt hơn.

Ngày 4-11-2026, tại Barcelona (Tây Ban Nha), Tokyo đã giành giải thưởng danh giá nhất City Award (Thành phố xuất sắc nhất) tại Lễ trao giải Thành phố Thông minh Thế giới 2026. Giải thưởng ghi nhận cách tiếp cận quản trị đô thị lấy người dân làm trung tâm, kết hợp công nghệ, chuyển đổi số và sự tham gia của cộng đồng nhằm nâng cao chất lượng sống, hướng tới phát triển bền vững.

Là một trong những siêu đô thị hàng đầu thế giới, Tokyo phải đối mặt với nhiều sức ép như già hóa dân số, thiếu hụt lao động, ùn tắc giao thông, nhu cầu năng lượng tăng cao và nguy cơ thiên tai. Trước những thách thức đó, chính quyền thành phố xác định xây dựng đô thị thông minh không chỉ là ứng dụng công nghệ hiện đại, mà quan trọng hơn là đổi mới quản trị, sử dụng hiệu quả nguồn lực và phục vụ người dân tốt hơn.

tokyo.jpg
Tokyo triển khai sáng kiến C³ Powering Tokyo nhằm huy động sức mạnh của toàn xã hội, thúc đẩy sự gắn kết giữa người dân, cộng đồng và các đối tác trong quá trình xây dựng đô thị. Ảnh: Unsplash

Lấy người dân làm trung tâm, đổi mới tư duy quản trị

Điểm nổi bật trong mô hình phát triển đô thị thông minh của Tokyo là lấy nhu cầu thực tế của người dân làm điểm xuất phát, thay vì chạy theo việc ứng dụng công nghệ. Với khoảng 14 triệu cư dân trong phạm vi hành chính đô thị, thành phố xác định sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng để các chính sách phát triển đáp ứng đúng nhu cầu và mang lại hiệu quả thiết thực.

Từ định hướng đó, Tokyo triển khai sáng kiến C³ Powering Tokyo nhằm huy động sức mạnh của toàn xã hội, thúc đẩy sự gắn kết giữa người dân, cộng đồng và các đối tác trong quá trình xây dựng đô thị. Sáng kiến này dựa trên ba trụ cột: Công dân (Citizen), Cộng đồng (Community) và Hợp tác (Collaboration). Theo đó, người dân không chỉ thụ hưởng dịch vụ, mà còn được khuyến khích đóng góp ý kiến, phản ánh bất cập và tham gia định hình không gian sống. Các cộng đồng dân cư chủ động đề xuất sáng kiến phù hợp với đặc điểm từng địa bàn; chính quyền, doanh nghiệp, giới nghiên cứu cùng phối hợp để huy động nguồn lực và thúc đẩy đổi mới. Cách làm này thể hiện sự chuyển đổi trong tư duy quản trị: từ mô hình chính quyền chủ yếu cung cấp dịch vụ sang mô hình tăng cường tương tác giữa nhà nước và xã hội.

Thống đốc Tokyo Yuriko Koike nhấn mạnh, giải thưởng là sự ghi nhận dành cho toàn thể 14 triệu cư dân thành phố. Theo bà, sức mạnh của người dân, cộng đồng và các mối quan hệ hợp tác đã góp phần giúp một siêu đô thị duy trì chất lượng sống cao.

Thông điệp này cũng cho thấy triết lý phát triển của Tokyo: công nghệ không phải mục tiêu tự thân, mà là công cụ hỗ trợ con người. Một ứng dụng số chỉ thực sự có giá trị khi giải quyết được nhu cầu cụ thể; một dự án đô thị chỉ có thể phát triển lâu dài khi nhận được sự đồng thuận và tham gia của cư dân.

AI và chuyển đổi số nâng cao chất lượng dịch vụ công

tokyo1.jpg
Tokyo xác định sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quan trọng để các chính sách phát triển đáp ứng đúng nhu cầu và mang lại hiệu quả thiết thực. Ảnh: Unsplash

Nếu C³ là nền tảng về tư duy quản trị thì chuyển đổi số là công cụ quan trọng để Tokyo hiện thực hóa mục tiêu nâng cao chất lượng sống. Tháng 3-2026, Chính quyền Thủ đô Tokyo công bố Chiến lược triển khai Tokyo thông minh giai đoạn 2025-2026, tập trung phát triển dịch vụ số, tăng cường kết nối với người dân và hoàn thiện hạ tầng dữ liệu.

Công nghệ được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực thiết yếu như chăm sóc sức khỏe, phúc lợi người cao tuổi, giáo dục, nhà ở, giao thông và ứng phó thiên tai. Chẳng hạn, các ứng dụng hỗ trợ chia sẻ thông tin với chính quyền địa phương khi phát hiện những thay đổi bất thường hoặc tình huống khẩn cấp liên quan đến người cao tuổi, giúp cơ quan chức năng tiếp nhận thông tin và có biện pháp hỗ trợ kịp thời.

Trong giáo dục, từ tháng 5-2025, nền tảng Tokyo Metropolitan AI được triển khai tại các trường học thuộc hệ thống giáo dục đô thị, hướng tới hỗ trợ hoạt động dạy và học, đồng thời, giúp học sinh trang bị kỹ năng cần thiết trong môi trường số.

Đáng chú ý, tháng 7-2025, Tokyo xây dựng Chiến lược Trí tuệ nhân tạo, xác định AI là công cụ hỗ trợ thực hiện chính sách, nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính. Thành phố đồng thời đặt ra các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân, tính minh bạch, công bằng và kiểm soát những rủi ro do công nghệ gây ra.

Định hướng này cho thấy Tokyo không xem AI là công cụ thay thế con người trong quản trị. Công nghệ hỗ trợ quá trình ra quyết định, nhưng những vấn đề quan trọng vẫn phải có sự giám sát và chịu trách nhiệm của con người. Đây là nguyên tắc cần thiết để bảo đảm đổi mới sáng tạo đi đôi với quyền lợi của người dân.

tokyo2.jpg
Không gian xanh giữa các tòa nhà hiện đại tại Tokyo. Ảnh: Unsplash

Kết hợp công nghệ với quy hoạch xanh

Bên cạnh dịch vụ công, Tokyo chú trọng ứng dụng công nghệ vào quy hoạch, quản lý hạ tầng, môi trường và phòng, chống thiên tai. Đây là yêu cầu quan trọng đối với một đô thị thường xuyên đối mặt với nguy cơ động đất, mưa lớn, ngập lụt và áp lực tiêu thụ năng lượng.

Một hướng đi đáng chú ý là phát triển bản sao số (Digital Twin) – mô hình tái hiện các cấu trúc và hoạt động của đô thị trong môi trường ảo. Việc tích hợp dữ liệu về công trình, giao thông và môi trường giúp cơ quan quản lý mô phỏng các kịch bản, đánh giá phương án quy hoạch và chủ động hơn trong ứng phó rủi ro. Nhờ đó, quản trị đô thị có thể từng bước chuyển từ xử lý sự cố sang dự báo và phòng ngừa.

Cùng với đó, dự án Tokyo Bay eSG hướng tới phát triển khu vực vịnh Tokyo thành không gian thử nghiệm các giải pháp đô thị thế hệ mới, với tầm nhìn 50-100 năm. Những lĩnh vực được quan tâm gồm năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường và quản lý tài nguyên hiệu quả, góp phần giảm phát thải, nâng cao khả năng tự chủ năng lượng và cải thiện chất lượng môi trường.

Tokyo cũng khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu tham gia thử nghiệm công nghệ mới tại các khu vực phát triển đô thị như Takanawa Gateway City. Trong giao thông, thành phố chú trọng phương tiện phát thải thấp, kết nối các loại hình vận tải và ứng dụng công nghệ điều phối. Những thử nghiệm với robot giao hàng, phương tiện tự hành cũng mở ra hướng phát triển dịch vụ mới, dù vẫn cần đánh giá về an toàn và hiệu quả trước khi nhân rộng.

Rõ ràng, đô thị thông minh không chỉ là nơi có hạ tầng hiện đại, hay nhiều ứng dụng công nghệ, mà còn phải giải quyết tốt các vấn đề về môi trường, năng lượng và khả năng chống chịu trước thiên tai. Từ kinh nghiệm Tokyo, Hà Nội có thể tham khảo cách tiếp cận lấy nhu cầu người dân làm điểm xuất phát trong quá trình xây dựng đô thị thông minh. Những thách thức như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường và chất lượng dịch vụ công đòi hỏi các giải pháp đồng bộ, dựa trên dữ liệu tin cậy và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý.

Tất nhiên, không thể sao chép nguyên trạng mô hình Tokyo bởi mỗi thành phố có điều kiện phát triển, đặc điểm dân cư và năng lực hạ tầng khác nhau. Điều quan trọng là lựa chọn giải pháp phù hợp, ưu tiên những vấn đề người dân quan tâm, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, giới chuyên gia cùng cộng đồng.

Việc Tokyo được vinh danh tại Giải thưởng Thành phố Thông minh Thế giới 2026 cho thấy một hướng đi đáng chú ý trong quản trị đô thị hiện đại: Thành phố thông minh không đơn giản là nơi sở hữu nhiều công nghệ tiên tiến, mà phải là nơi công nghệ góp phần làm cho cuộc sống của người dân tốt đẹp hơn.

Kim Phượng tổng hợp