Mùa đồng ruộng hanh hao
Mỗi khi mùa gió bấc về, mang theo cái rét sắt se, trong tôi lại dấy lên nỗi nhớ cánh đồng da diết. Có lẽ, với tôi và nhiều người từng lớn lên ở những miền quê ngoại thành Hà Nội, cánh đồng không đơn thuần là nơi canh tác, làm ra hạt lúa, củ khoai, mớ rau nuôi sống con người. Đó còn là quê hương, là miền ký ức thân thuộc, nơi nuôi dưỡng tâm hồn và chở che tuổi thơ qua bao mùa nắng mưa.

Những buổi sáng sương giăng trắng lối, mặt trời còn chưa kịp ló rạng, bọn trẻ chúng tôi còn tiếc nuối cuộn mình trong chiếc chăn ấm, thì người lớn đã thức dậy từ lâu. Những bóng người lặng lẽ đi trong sương sớm, vai mang cuốc, tay xách nón, khuất dần sau những bờ tre. Cánh đồng đón họ bằng cái lạnh buốt da, bằng những luống đất còn đẫm hơi đêm và một ngày lao động lại bắt đầu.
Cánh đồng mùa đông mang một vẻ đẹp cần lao và nhẫn nại. Lúa đã gặt xong, chỉ còn trơ lại những gốc rạ vàng hoe. Có những thửa ruộng đã được cày lật lên, đất lổn nhổn rắn đanh. Có những chỗ mặt ruộng nứt toác ra, gốc rạ khô xám lại. Giữa gam màu trầm mặc ấy vẫn có những mảng xanh đầy sức sống. Đó là những luống bắp cải cuộn tròn, lá xòe rộng đón sương; những luống ngô phơ phất râu non; những ruộng cà chua điểm xuyết những chùm quả đỏ mọng.
Mùa nào thức nấy, dẫu cái rét cắt da có khiến mặt ruộng khô nẻ, người nông dân vẫn cần mẫn bám đất, bám đồng để tạo nên nguồn sống. Những luống rau xanh mướt được chăm bón qua từng ngày, chờ đến kỳ thu hoạch lại theo chân người gánh ra chợ, góp mặt trong bữa cơm của bao gia đình. Nhìn những đôi bàn tay chai sần thoăn thoắt vun đất, nhổ cỏ, bắt sâu, mới thấy đằng sau mớ rau tươi ngon ngoài chợ là biết bao công sức và sự nhọc nhằn của người làm ruộng. Cánh đồng có thể hanh hao, trống trải sau mùa gặt, nhưng sức sống thì vẫn âm thầm nảy nở từ lòng đất.
Và cánh đồng đâu chỉ có rau dưa. Với những đứa trẻ nông thôn như chúng tôi ngày trước, đồng ruộng còn là nơi cung cấp những thức ăn dân dã, giàu dinh dưỡng. Sau buổi làm đồng, người lớn thường tranh thủ lúc rửa chân bên bờ mương, bờ ruộng để bắt thêm mớ cua, mớ ếch, lươn, chạch, hay vài con cá rô đồng chui sâu trong bùn tránh rét. Cũng chẳng cần phải chế biến cầu kì, có khi tất cả đều cho vào nồi kho chung với gáo tương múc từ chum đậy kín bên gốc cau, thế là đã đủ giục bước chân đi học về xoắn lên từ đầu ngõ.

Những hôm mưa gió, rét mướt, cả gia đình quây quần bên mâm cơm trong căn bếp ấm, dưới mái tranh đơn sơ, giản dị. Ngoài trời, gió thổi hun hút qua hàng tre, mưa lất phất trên mái nhà, còn trong bếp, nồi cá kho sôi liu riu, tỏa mùi thơm quyện với hương khói rơm rạ. Lũ trẻ con chúng tôi xôn xao khoe nhau gắp được miếng cá rô béo, hay cái đùi ếch to, tranh nhau miếng trứng cá hiếm hoi khiến căn bếp rộn rã hẳn lên. Nồi cơm nóng hổi cứ vơi dần, con chó vện và con mèo mướp chạy vòng quanh sốt ruột khiến có đứa chợt nhớ ra, lén thả cho chúng nó chiếc đầu cá hay miếng xương ếch để chúng khỏi cãi nhau chí chóe. Cứ như thế, tuổi thơ êm đềm trôi qua khi trẻ con xoa chiếc bụng căng tròn và nụ cười mãn nguyện của người lớn.
Cánh đồng còn là sân chơi rộng lớn đầy thú vị của lũ trẻ trong làng. Sau những buổi học, chúng tôi lại rủ nhau chạy ra bờ ruộng, mặc cho gió lạnh thổi táp vào mặt. Có khi gom được vài củ khoai tây, khoai lang, chúng tôi nhổ gốc rạ lên đốt lửa để nướng. Mải chơi khi quay lại, khoai đã cháy xém gần hết, vừa tiếc, vừa ấm oái trách nhau, chúng tôi thổi phù phù rồi ngấu nghiến những chỗ còn ăn được. Khoai nóng rẫy cả ruột, loáng cái đã hết veo. Cả lũ nhìn nhau cười lăn ra cả ruộng. Mặt mũi đứa nào đứa nấy ngoang nguếch những vệt tro đen.
Cũng có khi, chả phải ăn khoai mà mặt cũng đen bởi đứa nào đó kiếm được bộ bài mang ra quây tròn lại chơi giữa cánh đồng. Đứa thua vừa phải quỳ trên gốc rạ, vừa phải quệt than lên mặt. Chơi thì vui thế, nhưng thể nào chiều tối về cũng có đứa phải đòn vì bỏ quên trâu, mặt bẩn tèm lem, áo quần tơi tả.
Những buổi chiều nhiều gió, đứa nào có chiếc diều giấy lại rủ bạn bè ra đồng thả. Cánh diều chao nghiêng trên nền trời xám bạc, tiếng trẻ con gọi nhau í ới vang lên giữa khoảng không mênh mông.

Thời gian trôi đi, những đứa trẻ năm nào đã lớn, mỗi người một ngả. Nhịp sống mới mang đến nhiều đổi thay, làm cho diện mạo làng quê ngày càng khác trước. Nhưng thật may, giữa những chuyển động ấy, Hà Nội vẫn còn những khoảng đồng xanh, những bờ bãi, triền đê và những xóm làng giữ được dáng vẻ bình yên vốn có.
Đi qua những vùng ngoại thành vào những ngày đầu đông, tôi cứ muốn chậm lại để hít một hơi thật sâu để cảm nhận mùi đất, mùi rơm rạ và cả hơi thở của đồng quê. Nắng chiều nghiêng xuống những gốc rạ, phủ lên cánh đồng một màu vàng nhạt. Phía xa, những mái nhà thấp thoáng sau lũy tre, tiếng chó sủa vọng ra từ một ngõ nhỏ. Sau một mùa gieo trồng và thu hoạch, đất đai được nghỉ ngơi, cây cỏ thu mình chờ đợi một vòng sinh trưởng mới, mang theo sự bình thản, bền bỉ của cuộc sống. Như con người sau những tháng ngày tất bật, đôi khi cũng cần một khoảng lặng để nhìn lại, để nhớ thương và nâng niu những điều tưởng chừng rất đỗi bình thường.
Hóa ra, có những miền ký ức chẳng bao giờ cũ. Chúng vẫn nằm đó, đợi một ngày ta đi qua, chợt nhận ra lòng mình đã thương biết mấy những khoảng quê bình yên giữa lòng Hà Nội.