Bánh trôi tàu ấm nồng góc phố đông Hà Nội
Cay nồng ấm áp vị gừng, bùi bùi vị lạc, ngọt ngào nhân dừa, hòa quyện với bột nếp dẻo quánh, bánh trôi tàu là một món như sinh ra để bạn bè với mùa đông Hà Nội. Những góc phố quen, những quán chè ngon chính là điểm hẹn, làm nên những góc nhớ trong lòng người Thủ đô khi cái lạnh của mùa mới ùa về cùng với phố.

Những cuộc hẹn khi gió mùa về với phố
Hà Nội những ngày đầu đông, gió mùa tràn về mang theo cái lạnh len qua từng con phố, luồn vào những lớp áo khăn, khiến đôi bàn tay đang cầm lái cũng thấm lạnh. Tạt vào hàng chè nhỏ ven đường, gọi một bát bánh trôi tàu nóng hổi, chỉ chừng một phút sau, bát bánh đã được bưng ra, hơi nóng nghi ngút quyện cùng mùi gừng thơm nồng. Những viên bánh tròn trịa, trắng mềm nằm trong bát nước đường sóng sánh màu mật, bên trên điểm chút vừng rang, lạc giã và dừa nạo. Bạn không thể đừng được mà xúc ngay một miếng.
Thìa nước đầu tiên mang vị ngọt dịu, tiếp đó là vị cay ấm của gừng lan nơi đầu lưỡi. Cắn nhẹ vào viên bánh, lớp vỏ nếp dẻo quánh ôm lấy phần nhân bùi thơm, có khi là đậu xanh, có khi là vừng đen béo ngậy. Vị ngọt, vị cay, vị bùi hòa quyện, vừa đủ đậm đà mà không ngấy. Cứ thế, từng thìa bánh nóng được thưởng thức chậm rãi, để cái ấm lan dần từ đầu lưỡi xuống cổ họng, rồi sưởi ấm cả bụng trong một ngày đông giá.
Ngày Hà Nội trở gió cũng là lúc những quán bánh trôi tàu đồng loạt “vào mùa”. Những nồi nước đường gừng thơm nồng nghi ngút khói lan tỏa vào không gian trở thành cái cớ thật dễ thương để người ta bước ra phố, tìm nhau.
Cũng có những cuộc hẹn chẳng cần chuẩn bị trước. Đêm xuống, sau một vòng xe qua những con đường hun hút gió, người ta bất chợt nhìn thấy một hàng bánh sáng đèn liền tấp vào. Đôi bàn tay tê cóng được xoa vào nhau, chờ bát bánh nóng đặt trước mặt. Rồi vừa xuýt xoa vì hơi nóng, vừa xúc từng miếng bánh mềm dẻo, người ăn cảm nhận cái ấm sực lan khắp cơ thể. Có lẽ, chỉ mùa đông Hà Nội mới có những khoảnh khắc như thế.

Những mùa đông bình dị
Bánh trôi tàu dường như là món ăn gắn liền với mùa đông Hà Nội. Dù đây là món ăn không quá cầu kì nhưng ít người làm tại nhà, mà thường ra ăn tại quán, vừa là để tiết kiệm thời gian, điều quan trọng hơn là được hòa mình với phố đông.
Theo bà Thu, chủ một quán chè trên phố Định Công Thượng, để có một bát bánh trôi tàu ngon, người làm phải chăm chút từ khâu chọn nguyên liệu đến cách nấu. Gạo nếp được ngâm mềm, xay thành bột nước rồi ép ráo, nhào kỹ để tạo thành khối bột mịn, dẻo. Nhân bánh thường có hai loại: đậu xanh và vừng đen. Đậu xanh được ngâm, đồ chín, nghiền nhuyễn rồi sên cùng đường, có thể thêm dừa nạo để tăng vị thơm béo. Vừng đen được rang thơm, xay nhỏ, trộn với đường và dừa thành phần nhân sánh dẻo.
Bột được chia thành từng phần nhỏ, cán mỏng, đặt nhân vào giữa rồi vê kín thành viên tròn, sau đó thả vào nồi nước gừng. Nước đường gừng là phần quyết định hương vị của món ăn. Gừng tươi đập dập hoặc thái lát, đun cùng đường đến khi dậy mùi thơm. Nước phải có vị ngọt vừa phải, đủ cay ấm nhưng không quá gắt. Khi ăn, người bán thường rắc thêm vừng rang, lạc giã hoặc dừa nạo, tạo nên sự hòa quyện của nhiều tầng hương vị.

Nhắc đến bánh trôi tàu Hà Nội, nhiều người sẽ nhớ hàng bánh của cố nghệ sĩ Phạm Bằng trong ngõ nhỏ trên phố Hàng Giầy. Quán gắn với tên tuổi người nghệ sĩ được khán giả yêu mến, đồng thời là địa chỉ ẩm thực quen thuộc của nhiều thế hệ thực khách Hà thành. Một nét đặc biệt của hàng bánh này là chỉ mở cửa khoảng sáu tháng trong năm, vào mùa thu đông và nghỉ khi thời tiết chuyển nóng. Thực đơn vẫn giữ những món chè truyền thống như bánh trôi tàu, lục tàu xá, chí mà phù. Chính sự xuất hiện theo mùa ấy khiến quán trở thành một góc nhớ đặc biệt: cứ thấy hàng mở cửa, người ta lại biết mùa lạnh đã về.
Ngoài ra, người yêu thích món ăn này thường đến Hàng Điếu, Hàng Cân, ngõ đê Tô Hoàng hoặc bất cứ cửa hàng nào quen thuộc, hợp vị, cũng như có nhiều kỉ niệm. Một bát bánh trôi tàu thường có giá 20.000 đến 30.000 nghìn đồng. Sự bình dân ấy khiến món bánh dễ dàng trở thành lựa chọn của nhiều người, từ học sinh, sinh viên đến người lao động, những gia đình, hay nhóm bạn đi dạo phố.
Có lẽ, điều làm nên sức sống của bánh trôi tàu không chỉ nằm ở hương vị. Đó còn là những cuộc hẹn, những góc phố, những hàng quán chỉ thực sự đông vui khi mùa lạnh về. Có người nhớ một bát bánh bên bạn bè, có người nhớ buổi tối cùng người thân dạo phố, có người lại giữ thói quen mỗi năm đều ghé lại hàng quen khi gió mùa đầu tiên tràn xuống cho đến khi xuân ấm dần lên. Những ký ức ấy lặng lẽ nối dài, khiến món ăn dân dã trở thành một phần trong nếp sống của người Hà Nội.
Mùa đông rồi sẽ qua, nồi nước đường gừng tạm ngừng đỏ lửa. Nhưng hương vị cay nồng, ngọt ấm của bánh trôi tàu vẫn ở lại trong ký ức, như một dấu hiệu thân thương báo mùa lạnh đã về. Để rồi, khi gió bấc ùa qua phố, người Hà Nội lại tìm đến những góc quen, gọi một bát bánh nóng và thấy mùa đông của mình bắt đầu từ những điều bình dị như thế.