Phường Phú Thượng: Phát huy giá trị di sản, khẳng định bản sắc văn hóa

Từ “giữ gìn” đến “đánh thức” giá trị di sản

Là vùng đất cổ ven bãi bồi sông Hồng, Phú Thượng được ví như một “bảo tàng sống” lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa của Thăng Long - Hà Nội. Trải qua biến thiên của thời gian, nơi đây vẫn bảo tồn được hệ thống di tích phong phú, mang đậm dấu ấn kiến trúc, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng.

Nổi bật là quần thể đình, chùa cổ kính như đình Phú Gia, đình Phú Xá, đình Nhật Tảo, đình Thượng Thụy; chùa Bà Già, chùa Phúc Khánh, chùa Phú Xá… Không chỉ là không gian tâm linh, mỗi di tích còn là nơi lưu giữ ký ức làng xã, phản ánh nếp sống, phong tục và căn cốt văn hóa của cư dân vùng ven sông.

Không gian di sản ấy còn được bồi đắp bởi chiều sâu lịch sử cách mạng với những “địa chỉ đỏ” giàu ý nghĩa như nhà bà Hai Vẽ - cơ sở hoạt động bí mật của Trung ương Đảng giai đoạn 1941-1945; bến đò Xù, đình Phú Xá, nhà cụ Nguyễn Thị An - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh dừng chân sau khi trở về Hà Nội từ Chiến khu Việt Bắc, để chuẩn bị cho sự kiện lịch sử trọng đại ngày 2-9-1945; hay khu di tích mộ Phó Tể tướng Nguyễn Kiều và Nữ sĩ Hồng Hà Đoàn Thị Điểm. Tất cả góp phần hun đúc truyền thống yêu nước, tinh thần hiếu học và niềm tự hào của người dân địa phương.

Bên cạnh di sản vật thể, Phú Thượng còn lưu giữ kho tàng di sản phi vật thể phong phú. Các lễ hội truyền thống tại đình Phú Gia, đình Nhật Tảo, đình Phú Xá, đình Thượng Thụy cùng nhiều nghi lễ dân gian được duy trì qua nhiều thế hệ, trở thành sợi dây kết nối cộng đồng, nuôi dưỡng bản sắc văn hóa trong đời sống thường nhật.

Theo Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Phú Thượng Đỗ Đình Sơn, những năm gần đây, phường đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả giá trị di sản. Công tác tu bổ, tôn tạo di tích được thực hiện bài bản, tuân thủ nghiêm Luật Di sản văn hóa, bảo đảm giữ gìn tối đa yếu tố gốc, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân.

Ông Đỗ Đình Sơn nhấn mạnh: “Quan điểm xuyên suốt của địa phương là bảo tồn phải đi đôi với phát huy. Không chỉ giữ gìn các công trình kiến trúc, chúng tôi đặc biệt chú trọng bảo tồn không gian văn hóa và các thực hành văn hóa truyền thống, những yếu tố làm nên “hồn cốt” của di sản. Đây cũng chính là nền tảng để xây dựng bản sắc riêng của Phú Thượng trong quá trình đô thị hóa”.

Gắn với chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phường Phú Thượng đã từng bước số hoá hồ sơ di tích, xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý, phục vụ công tác bảo tồn và quảng bá. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Cùng với đó, các hoạt động giáo dục truyền thống được gắn kết với phát triển du lịch trải nghiệm. Những chương trình tham quan, tìm hiểu lịch sử - văn hóa địa phương ngày càng được tổ chức bài bản, tạo điều kiện để người dân và du khách “chạm” vào di sản một cách sinh động, trực quan.

Cộng đồng dân cư giữ vai trò trung tâm trong tiến trình này. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà còn là chủ thể tham gia bảo vệ cảnh quan, gìn giữ không gian văn hóa và duy trì các thiết chế truyền thống. Chính sự đồng thuận và chủ động từ cơ sở đã tạo nên sức sống bền vững cho hệ thống di sản.

Điểm nổi bật trong cách làm của phường Phú Thượng là sự chuyển đổi tư duy từ bảo tồn tĩnh sang phát huy động. Di sản không còn “đứng yên”, mà đang thực sự “sống” trong đời sống hiện đại. Các lễ hội truyền thống được tổ chức theo hướng văn minh, tiết kiệm nhưng vẫn giữ trọn giá trị cốt lõi. Nhiều phong tục, tập quán được khôi phục, điều chỉnh phù hợp với nhịp sống đô thị, góp phần định hình nếp sống văn hóa mới trên nền tảng truyền thống.

Những chuyển biến này không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần, mà còn từng bước biến di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế - văn hoá - du lịch, phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Chia sẻ về định hướng lâu dài, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Phú Thượng Đỗ Đình Sơn khẳng định: “Mỗi di sản là một phần ký ức của cộng đồng và là nền tảng quan trọng trong mục tiêu xây dựng phường Phú Thượng “Xanh - Văn minh - Hiện đại” theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ phường nhiệm kỳ 2025-2030. Việc gìn giữ từng di tích, lễ hội, nghề truyền thống không chỉ để bảo tồn quá khứ, mà còn để khơi nguồn cho sự phát triển bền vững hôm nay và mai sau”.

Ông Đỗ Đình Sơn cũng bày tỏ kỳ vọng mỗi người dân tiếp tục chung tay gìn giữ cảnh quan, duy trì nếp sống văn minh, bảo tồn nghề truyền thống và lan tỏa tình yêu quê hương tới bạn bè, du khách.

Với cách làm bài bản, đồng bộ và giàu tính thực tiễn, phường Phú Thượng đang từng bước khẳng định một hướng đi rõ ràng: Bảo tồn để phát triển và phát triển để gìn giữ. Trong dòng chảy đô thị hóa, những giá trị văn hóa truyền thống không bị mai một mà đang được “làm mới”, trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng.

Di sản, vì thế, không chỉ là ký ức của quá khứ, mà còn là nền tảng của hiện tại và động lực cho tương lai, nơi bản sắc văn hóa Phú Thượng tiếp tục được bồi đắp, lan toả và khẳng định trong bức tranh đa sắc của Thủ đô Hà Nội.

Diên Vĩ