Để hương bánh dầy Quán Gánh vươn xa

Hương vị dẻo thơm từ hạt nếp

Từ những gánh bánh phục vụ khách qua lại trên tuyến đường thiên lý Bắc - Nam, nay là Quốc lộ 1A (cũ), bánh dầy Quán Gánh dần trở thành thức quà quê nức tiếng, được nhiều người biết đến. Sức hấp dẫn của món bánh được lưu truyền qua câu thơ mộc mạc, hóm hỉnh: “Dù ai chồng rẫy, vợ chê/ Bánh dầy Quán Gánh lại về với nhau/ Ăn trước thì bảo người sau/ Già ăn trẻ lại, gái mau đắt chồng!”...

Ở thôn Thượng Đình, nghề làm bánh dầy đã trở thành sinh kế và một phần nếp sống của nhiều gia đình. Qua bao thế hệ, nghề được gìn giữ, trao truyền cùng tiếng chày giã bánh vang lên từ lúc rạng sáng, hương nếp mới lan tỏa và những mẻ bánh dẻo thơm vừa ra lò.

Trong số những người gắn bó lâu năm với nghề có chị Nguyễn Thị Thúy, chủ cơ sở sản xuất bánh dầy Tùng Thúy. Được truyền nghề từ đời ông, đến nay, chị đã có khoảng 40 năm nối nghiệp gia đình. Từ năm 8 tuổi, chị đã bắt đầu phụ giúp bố mẹ những công việc vừa sức, từng bước làm quen với các công đoạn chế biến. Những trải nghiệm từ thuở nhỏ đã giúp chị tích lũy kinh nghiệm, để rồi nghề làm bánh trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống.

Để làm nên chiếc bánh dầy đạt chất lượng, người thợ đặc biệt coi trọng khâu lựa chọn nguyên liệu. Gạo nếp cái hoa vàng phải có độ dẻo cao, hạt đều, thơm, không lẫn gạo tẻ, hay tạp chất. Sau khi vo, đãi sạch, gạo được ngâm trong vài giờ, để ráo rồi đưa vào chõ đồ thành xôi.

Khi xôi vừa chín tới, người thợ nhanh tay đem giã lúc còn nóng. Đây là công đoạn đòi hỏi sức lực, sự khéo léo và kinh nghiệm. Xôi phải được giã nhuyễn, quyện thành khối dẻo mịn, không còn hạt gạo nguyên nhưng vẫn giữ được độ dai đặc trưng.

Từ khối xôi nóng giã nhuyễn, người thợ chia thành từng phần, vê tròn rồi ép dẹt, tạo lớp vỏ trắng mịn. Nhân được đặt vào giữa và khéo léo bao kín. Bánh có nhiều loại nhân, từ nhân đỗ xanh nấu chín, xào với đường đến nhân kết hợp đỗ xanh, cùi dừa, hành và thịt ba chỉ. Bên cạnh đó, bánh chay không nhân cũng được nhiều người lựa chọn, thường dùng cùng chả quế, hoặc chè đường.

Sau khi hoàn thiện, bánh được gói thành từng cụm bằng lá dong tươi, dán nhãn hiệu và buộc bằng dây lạt. Sắc xanh của lá dong, màu trắng ngần của bánh và sợi lạt đỏ tạo nên diện mạo quen thuộc của đặc sản Quán Gánh, vừa thuận tiện cho việc vận chuyển, vừa làm nên dấu ấn riêng của sản phẩm.

Bà Phạm Thị Minh Cậy, một người làm bánh dầy trong vùng, chia sẻ, nghề này không có bí quyết cao siêu. Điều quan trọng là sự cần cù, thật thà và cái tâm của người làm nghề. Bởi bánh dầy Quán Gánh không sử dụng chất bảo quản nên ngon nhất khi được thưởng thức trong khoảng 24 giờ sau khi làm. Vì vậy, từ khâu chế biến đến tiêu thụ, người thợ luôn phải tính toán thời gian hợp lý, vừa bảo đảm độ tươi ngon, vừa đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Đưa đặc sản lên không gian số

Nếu trước đây, bánh dầy Quán Gánh chủ yếu đến với khách hàng qua những cửa hàng, gánh hàng ven đường, hay lời giới thiệu truyền miệng, thì ngày nay, không gian số mở ra thêm cơ hội quảng bá và tiêu thụ. Đây cũng là hướng đi mà xã Thường Tín đang thúc đẩy nhằm hỗ trợ các cơ sở sản xuất, kinh doanh phát triển thị trường cho các sản phẩm truyền thống.

Sở hữu 11 làng nghề truyền thống, Thường Tín xác định chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu trong cải cách hành chính, mà còn là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Thay vì trông chờ vào các kênh phân phối truyền thống, hay hội chợ, triển lãm, xã từng bước hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

Trong chiến dịch cao điểm 100 ngày về chuyển đổi số, chỉ tính riêng tháng 8-2026, UBND xã đã phối hợp tổ chức 4 phiên livestream giới thiệu các sản phẩm tiêu biểu của địa phương. Các phiên phát sóng thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác, ghi nhận khoảng 150 đơn hàng, với tổng doanh thu gần 200 triệu đồng.

Với những sản phẩm có đặc thù riêng như bánh dầy Quán Gánh, việc đưa lên môi trường số không chỉ nhằm tìm kiếm thêm đơn hàng. Qua hình ảnh, video và những phiên giới thiệu trực tuyến, người tiêu dùng có thể hiểu hơn về nguyên liệu, công đoạn chế biến, câu chuyện của người thợ và giá trị văn hóa phía sau mỗi sản phẩm. Đó cũng là cách để thương hiệu đặc sản địa phương được nhận diện rõ hơn, tạo dựng niềm tin và mở rộng tệp khách hàng.

Theo bà Lý Thị Thu Hương, Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Thường Tín, thôn Thượng Đình là một trong những địa bàn có nghề làm bánh dầy truyền thống. Thời gian tới, xã tiếp tục hỗ trợ các cơ sở sản xuất từng bước ứng dụng khoa học, kỹ thuật nhằm kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm nhưng vẫn giữ được độ ngon, dẻo, mềm và thơm đặc trưng của bánh. Cùng với đó, địa phương chú trọng hỗ trợ quảng bá, giới thiệu sản phẩm thông qua các kênh bán hàng trực tuyến, giúp đặc sản truyền thống tiếp cận rộng rãi hơn với người tiêu dùng.

Từ những hạt nếp thơm, chiếc bánh dầy trắng mịn, dẻo thơm là kết tinh của sự cần mẫn, khéo léo và kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong nhịp sống hiện đại, với những người giữ nghề, đó không chỉ là tiếp tục làm ra những chiếc bánh mang hương vị xưa, mà còn là tìm cách để giá trị ấy được biết đến, được trân trọng và có thêm cơ hội phát triển.