London biến phố Oxford thành phố đi bộ: “Canh bạc” lớn để hồi sinh kinh đô mua sắm

Không chỉ hướng tới cải thiện môi trường đô thị và nâng cao trải nghiệm mua sắm, dự án còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, để biến tham vọng thành hiện thực, London sẽ phải giải quyết bài toán giao thông, khả năng tiếp cận và lợi ích của cộng đồng dân cư xung quanh.

Từ tuyến phố thương mại biểu tượng đến yêu cầu đổi mới

Ngày 26-10, một đoạn phố Oxford dài gần 1 km, nối từ phố Orchard đến phố Great Portland ở trung tâm London, chính thức trở thành khu vực cấm phương tiện giao thông. Ô tô, xe buýt, taxi, xe đạp và xe tay ga không còn được phép lưu thông trên đoạn đường này, trong khi phương tiện giao hàng vẫn được tiếp cận từ nửa đêm đến 7 giờ sáng và xe phục vụ tình huống khẩn cấp được phép lưu thông bất cứ lúc nào.

Đây là giai đoạn đầu tiên trong kế hoạch tái thiết toàn diện phố Oxford do Thị trưởng London Sadiq Khan thúc đẩy. Theo ông Khan, việc dành không gian cho người đi bộ là bước đi quan trọng nhằm khôi phục sức hấp dẫn của tuyến phố, hỗ trợ các doanh nghiệp bán lẻ và tạo động lực tăng trưởng cho thủ đô.

Với khoảng 500.000 lượt khách mỗi ngày và mức chi tiêu hằng năm ước tính khoảng 3,1 tỷ bảng Anh, phố Oxford từ lâu là một trong những trung tâm mua sắm sầm uất nhất châu Âu. Tuy nhiên, những thay đổi trong thói quen tiêu dùng, sự phát triển của thương mại điện tử và tác động kéo dài của đại dịch Covid-19 đã đặt tuyến phố này trước sức ép phải đổi mới. Một số cửa hàng lâu đời đóng cửa, các thương hiệu bán lẻ rời đi, trong khi những cửa hàng bán kẹo và đồ lưu niệm thiếu tính đặc trưng xuất hiện nhiều khiến diện mạo thương mại của khu vực đứng trước nguy cơ giảm sức hút.

Trong bối cảnh đó, cấm phương tiện giao thông không đơn thuần là một quyết định về tổ chức giao thông. Đây là sự thay đổi cách tiếp cận đối với không gian đô thị: thay vì ưu tiên dòng phương tiện đi qua, chính quyền muốn tạo điều kiện để người dân và du khách dừng lại, trải nghiệm, mua sắm và tham gia các hoạt động văn hóa.

Ý tưởng này đã được thảo luận trong nhiều thập kỷ, nhưng từng gặp trở ngại do bất đồng chính trị và lo ngại về tác động giao thông. Năm 2016, ông Khan đưa đề xuất biến phố Oxford thành phố đi bộ vào chương trình tranh cử thị trưởng. Kế hoạch được tham vấn vào năm 2017 nhưng không tiến triển sau khi Hội đồng thành phố Westminster rút lại sự ủng hộ. Đến tháng 9-2024, dự án được khởi động lại với cách tiếp cận toàn diện hơn, trong đó, việc thành lập một cơ quan phát triển chuyên trách giúp chính quyền London tăng cường vai trò điều phối quá trình tái thiết.

Không gian đi bộ mở ra cơ hội việc làm và tăng trưởng

Lợi ích kinh tế quan trọng nhất mà dự án hướng tới là khôi phục sức sống thương mại của phố Oxford, từ đó tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, người lao động và các ngành dịch vụ liên quan.

Trong môi trường mua sắm truyền thống, khả năng tiếp cận thuận tiện và trải nghiệm tại điểm đến có ảnh hưởng lớn đến quyết định của khách hàng. Khi không phải liên tục né tránh phương tiện giao thông, người đi bộ có thể di chuyển thoải mái hơn giữa các cửa hàng, dành nhiều thời gian khám phá sản phẩm và sử dụng các dịch vụ ăn uống, giải trí. Một không gian công cộng an toàn, hấp dẫn cũng có thể khuyến khích khách quay trở lại, thay vì chỉ ghé qua để mua một món hàng rồi nhanh chóng rời đi.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng phát triển. Khi người tiêu dùng có thể đặt mua phần lớn sản phẩm trực tuyến, các tuyến phố bán lẻ cần mang lại những giá trị mà mua sắm tại nhà khó thay thế, như trải nghiệm trực tiếp, giao lưu, giải trí, khám phá thương hiệu và tham gia các sự kiện cộng đồng.

Theo định hướng của chính quyền London, phố Oxford sẽ được phát triển thành một không gian có thể tổ chức các hoạt động văn hóa, sự kiện ngoài trời và trải nghiệm mua sắm đa dạng. Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này có thể giúp kéo dài thời gian lưu lại của du khách, gia tăng chi tiêu tại các cửa hàng và tạo thêm nhu cầu đối với dịch vụ nhà hàng, khách sạn, vận tải, tổ chức sự kiện và các ngành nghề phụ trợ. Tác động kinh tế vì vậy không chỉ giới hạn ở các nhà bán lẻ trực tiếp trên phố Oxford, mà có thể tạo hiệu ứng lan tỏa sang toàn bộ khu vực trung tâm London.

Khả năng thu hút đầu tư cũng là một lợi ích đáng chú ý. Khi một tuyến phố có lượng khách ổn định, môi trường kinh doanh thuận lợi và hình ảnh được cải thiện, các thương hiệu quốc tế sẽ có thêm động lực cân nhắc mở cửa hàng, phát triển mô hình bán lẻ trải nghiệm hoặc mở rộng hoạt động hiện có. Những thương hiệu như IKEA, Puma và Clarks đã đầu tư vào các cửa hàng mới tại khu vực, góp phần tạo thêm kỳ vọng về triển vọng phục hồi thương mại.

Kế hoạch cải tạo cũng hướng tới việc bổ sung hơn 50 cây xanh, hơn 100 chỗ ngồi và hai quảng trường công cộng vào năm 2027, cùng các cải thiện về chiếu sáng và tiện ích đô thị. Những hạng mục này có thể biến phố Oxford từ một hành lang mua sắm đông đúc thành nơi người dân và du khách muốn dành thời gian, kể cả khi không có nhu cầu mua sắm cụ thể.

Phép thử cho tương lai London

Dù mở ra nhiều triển vọng, việc biến phố Oxford thành không gian đi bộ không đồng nghĩa với việc các vấn đề của khu vực sẽ tự động được giải quyết. Hiệu quả của dự án phụ thuộc vào cách chính quyền tổ chức giao thông, bảo đảm khả năng tiếp cận và phân bổ lợi ích giữa các nhóm chịu tác động.

Một trong những quan ngại lớn nhất là lượng phương tiện bị cấm trên phố Oxford sẽ chuyển sang các tuyến đường lân cận, làm gia tăng ùn tắc, tiếng ồn và ô nhiễm không khí tại những khu dân cư khác. Vì vậy, việc chuyển hướng xe buýt, bố trí điểm dừng thay thế, điều chỉnh tín hiệu giao thông và theo dõi chất lượng không khí... cần được thực hiện đồng bộ. Chính quyền cũng phải bảo đảm người cao tuổi, người khuyết tật và những người có hạn chế về khả năng di chuyển vẫn có thể tiếp cận cửa hàng, dịch vụ và các điểm giao thông công cộng thuận tiện.

Một vấn đề khác là duy trì sự cân bằng giữa mục tiêu phát triển thương mại và nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng địa phương. Một khu vực chỉ thực sự thành công khi vừa thu hút được du khách, vừa bảo đảm môi trường sống phù hợp cho cư dân, điều kiện kinh doanh ổn định cho doanh nghiệp nhỏ và khả năng tiếp cận công bằng đối với nhiều nhóm khách hàng.

Theo kế hoạch, các hạng mục ban đầu sẽ được triển khai theo từng giai đoạn, với dữ liệu thực tế và phản hồi của người dân, doanh nghiệp, du khách được sử dụng để điều chỉnh phương án thiết kế lâu dài. Cách tiếp cận này tạo cơ hội để chính quyền đánh giá mức độ thay đổi về lượng khách, chi tiêu mua sắm, hiệu quả kinh doanh và tình trạng giao thông tại các tuyến đường lân cận trước khi hoàn thiện toàn bộ không gian công cộng.

Về dài hạn, thước đo thành công không chỉ là số phương tiện bị loại khỏi phố Oxford hay số lượng cây xanh được trồng mới, mà còn là khả năng duy trì lượng khách, thu hút doanh nghiệp, tạo việc làm và nâng cao chất lượng sống trong toàn khu vực. Những kết quả đó cần được đánh giá bằng dữ liệu cụ thể, thay vì chỉ dựa vào kỳ vọng ban đầu.

Việc dành gần 1 km phố Oxford cho người đi bộ vì vậy mới là điểm khởi đầu của một quá trình chuyển đổi lớn hơn. Nếu kết hợp được quy hoạch đô thị hợp lý, giao thông công cộng hiệu quả, không gian công cộng chất lượng và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, London có cơ hội biến tuyến phố biểu tượng này thành động lực mới cho kinh tế trung tâm. Quan trọng hơn, dự án đặt ra một định hướng phát triển đô thị hiện đại: không gian công cộng không chỉ phục vụ việc di chuyển, mà còn có thể trở thành nền tảng để kết nối con người, kích thích hoạt động kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh của thành phố trong dài hạn.