Chờ heo may

Không hẳn vì mùa đông Hà Nội đẹp. Bởi cái đẹp của sự khẳng khiu, trơ trọi những gốc cây già soi bóng mình bên những mái phố không thể so với những mùa hoa vừa đi qua.

Bởi vậy, chỉ những người từng xa Hà Nội mới có thể định nghĩa, gọi tên thói quen và nỗi nhớ rất riêng ấy. Rồi chỉ những người đi xa mới định nghĩa được thói quen và nỗi nhớ rất Hà Nội này. Nó dường như đồng điệu với những sải cánh của bầy sâm cầm, đàn sếu tìm về hồ Tây theo những cánh gió. Gió đi qua những mái ngói, len vào từng con phố, tan vào bước chân, mang theo nét riêng của phố phường gọi tên những mùa heo may.

Người ta vẫn chờ heo may để chạm vào nỗi nhớ, mở cửa ký ức mỗi khi trở về Hà Nội như thế.

Trên chuyến bay đưa những người con xa xứ trở lại Thủ đô, khi giai điệu “Dù có đi bốn phương trời/Lòng vẫn nhớ về Hà Nội…” vang lên, lời thông báo gió mùa Đông Bắc sắp về bỗng khiến lòng người xốn xang. Có những trái tim như muốn nhảy khỏi lồng ngực, chỉ mong máy bay hạ cánh thật nhanh để được lang thang trên những con đường hun hút.

Những con phố gió không có tên trong từ điển 36 phố phường, bởi chúng chẳng gắn với một nghề truyền thống, hay một dấu tích cụ thể nào.

Nhưng với những người lớn lên từ thuở còn xếp hàng mua rau, mua dầu hỏa, rụt rè đứng trước cô mậu dịch viên cau có, những con phố ấy lại mang một miền ký ức không thể phai mờ...

Đó là ký ức của một thời Hà Nội còn nhiều thiếu thốn. Những đêm đèn dầu thức cùng trang sách khuya, những ngày chiếc quạt tai voi bé bằng nắm tay phe phẩy cho cả nhà… mới thấy một cơn gió quý giá đến nhường nào.

Ngày ấy, điện quý như từng miếng thịt phải xếp hàng dài chờ mua ở cửa hàng mậu dịch. Điện cũng đỏng đảnh kiêu kỳ như cái cách người dân phố ứng xử, lúc nào cũng ngẩng cao đầu dù trong gian khó. Điện hay mất lúc cần gió quạt làm mát nhất nên dễ gây nhung nhớ. Những lúc mất điện, đúng vào những ngày hanh hao, người ta lại càng mong một ngọn gió đi qua...

Thế là, từ những căn nhà như những chiếc hộp diêm, từ những ngõ sâu hun hút, người dân xách chiếu ra hè phố. Chẳng ai bảo ai, người ta tìm những khoảng hè thoáng đãng để trải chiếu, hoặc ra tận bờ hồ, tận bờ đê, trên mỗi ngã tư... đón gió.

Bên manh chiếu Diêm Điềm, bên ngọn đèn mắt ma, bên đọn gió heo may thổi về từ sông Cái, những câu chuyện tình làng nghĩa xóm cứ thế chan chứa tới đêm khuya đằng đẵng. Đôi lúc, gió mỏi mệt, câu chuyện trùng xuống, lại thấy bà nhè nhẹ phe phẩy quạt nan, tay gãi lưng rôm cho đứa cháu thiu thiu ngủ. Vỉa hè thành phòng ngủ chung cho bà con dân phố đơn sơ từ lúc nào. Hình ảnh đã trở thành một phần đời sống Hà Nội thuở ấy. Những con phố gió theo đó vào thơ, vào miền ký ức.

Đã hằn sâu trong thói quen, nếp nghĩ, chờ những heo may, đón cảm giác đầu tiên khi mùa đông chạm phố dường như là thước đo của sự tinh tế, hào hoa người Hà Nội.

Giới trẻ hôm nay cũng hằng thương nhớ heo may, cũng xốn xang khi mùa đông khe khẽ gõ cửa phố phường từ những cơn gió. Trên những diễn đàn yêu Hà Nội, khám phá Hà Nội nhiều ngày nay không bỏ sót một bản tin dự báo thời tiết lúc xa, lúc gần mời gọi thông báo không khí lạnh tràn về. Chỉ trực chờ như thế, những lời hẹn ước lại hối hả trong từng hội nhóm. Vỉa hè những con phố được gọi tên đón gió trên Nguyễn Đình Thi, ngã ba Đinh Liệt – Cầu Gỗ, trên cầu Long Biên, góc phố Lê Thạch – Trần Quang Khải, quảng trường Nhà Hát Lớn, Hàng Khay, Cửa Nam… lại được nhắc đến.

Heo may tự lúc nào như một tín hỉ, xa ngái và gần gũi. Heo may mang theo thói quen cố hữu. Khăn ấm gói kỹ khi vào nồm giờ mang ra chơi cùng gió, xúng xính ra phố sau bữa cơm chiều.

Thiếu nữ Hà Thành hằng chờ đến những khi trở gió còn tự làm cho mình những chiếc áo trần bông mỏng kiêu sa, hãnh diện đứng cạnh những chiếc áo hàng hiệu bày trong tủ kính phố Hàng Bông, Tràng Tiền…, trực chờ khi thành phố lên đèn, khăn ấm ngát thơm nắng thu hanh hao phơi phóng cả ngày mới tha thướt.

Dưới ánh đèn đêm, dưới bước chân mềm thiếu nữ, trong làn tóc bay nhè nhẹ cài khăn voan mỏng mảnh…, gió vừa dồn dập, gấp gáp, vừa như muốn lặn sâu vào ánh mắt nhìn nhau.

Hà Nội tự ghi tên mình vào những điều bí ẩn từ những điều giản dị đi qua con phố gió dưới heo may. Cũng như đã hằn sâu vào lòng người bao khắc khoải chờ mong được trở về…

Chờ một mùa đông chạm ngõ...