Ký ức về một mùa thu cách mạng

Một mùa thu không thể nào quên

Về xóm Trại, thôn Văn Lôi, xã Tam Đồng, huyện Mê Linh (nay là thôn Văn Lôi, xã Tiến Thắng, Hà Nội), hỏi nhà cụ Nguyễn Văn Vưu, ai cũng biết. Năm 1990, sau hơn 40 năm quân ngũ, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá, Phó Cục trưởng Cục Quân lương (Tổng cục Hậu cần, Bộ Quốc phòng).

Trong ngôi nhà khang trang ngay mặt đường tỉnh lộ 312, có vườn sau, sân trước, hoa trái bốn mùa, người lính già ung dung ngâm nga những vần thơ do chính mình viết: “Tôi lớn lên trong mùa thu cách mạng/ Trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ/ Đảng soi đường dìu dắt tôi đi/ Tôi đi mãi, đi không hề biết mỏi” ("Trọn đời theo Đảng").

Đó là những ngày tháng 8-1945, khi đê sông Hồng vỡ, nước lũ tràn về ngập mái nhà. Bà con trong làng bồng bế nhau chạy lên núi Thanh Tước; một số thanh niên ở lại trèo lên mái nhà, ngọn cây hoặc đóng mảng để giữ nhà. Trong lúc đó, những thanh niên khác chèo thuyền theo lời hiệu triệu của Mặt trận Việt Minh, tiến về tỉnh lỵ Phúc Yên giành chính quyền (khi ấy Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa là ông Vũ Ngọc Linh, sau này là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng và Bắc Thái), bao vây dinh Công sứ và dinh Tuần phủ. Một bộ phận thanh niên theo lời hiệu triệu của ông Nguyễn Lam tiến ra Thạch Đà (nay thuộc xã Yên Lãng) - phủ lỵ kiêm huyện lỵ Yên Lãng, yêu cầu Tri phủ Yên Lãng bàn giao ấn tín.

Trong ký ức của Đại tá Nguyễn Văn Vưu, sáng 19-8-1945 vẫn hiện lên vẹn nguyên với hình ảnh những đoàn thuyền cắm cờ đỏ sao vàng nối nhau trên mặt nước mênh mông, hướng về phía thị xã Phúc Yên. Trùng hợp là cũng ngày hôm ấy, trong nội thành Hà Nội, quần chúng đã tiến vào Phủ Khâm sai Bắc Bộ và Tòa Thị chính, giành chính quyền về tay nhân dân.

Cách mạng đã về, nhưng người dân thôn Văn Lôi ngày ấy vẫn còn loay hoay chống lụt. Nước rút, nhà cửa đổ nát, lương thực hết, người dân đi kiếm cá đổi lấy củ khoai, bát gạo để nấu cháo ăn qua ngày... “Những thanh niên có ý thức, những người có trình độ ít nhiều về chính trị bước đầu hoạt động sôi nổi theo cách mạng. Tôi cũng là một trong số thanh niên hoạt động từ ngày đó” - Đại tá Nguyễn Văn Vưu bồi hồi nhớ lại.

Tháng 10-1945, cán bộ Việt Minh huyện Yên Lãng tên Đỗ tìm đến nhà, tuyên truyền và vận động ông Vưu tham gia công tác tại địa phương. Đã tìm hiểu từ trước, ông Đỗ biết cậu Vưu từng là học sinh Trường tư thục Thăng Long, niên khóa 1942 - 1943. Ngôi trường tư thục nổi tiếng lúc bấy giờ có nhiều thầy cô dạy giỏi và nhiều học sinh đã bí mật tham gia hoạt động cách mạng từ thời kỳ Phong trào Dân chủ (1936 - 1939). Sau Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, thầy Hiệu trưởng Hoàng Minh Giám được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh bổ nhiệm làm Đổng lý Văn phòng Bộ Nội vụ, thầy Vũ Đình Hòe làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục... Nhiều thầy cô khác cũng đảm nhiệm nhiều chức vụ trong chính quyền cấp Trung ương, cấp kỳ, cấp tỉnh và các cơ quan bộ khác nhau. Các lớp đàn anh cũng có nhiều người tham gia công tác chính quyền như Nguyễn Huy Khôi, sau ít ngày làm Chủ tịch UBND lâm thời Hà Nội đã chuyển sang làm Bí thư Thành ủy; Nguyễn Đức Nguyện, Bí thư Tỉnh ủy Phúc Yên, từng bí mật công tác tại thôn Lâm Hộ (nay là thôn Phú Lâm, xã Quang Minh), cách thôn Văn Lôi một đoạn đường... Cũng theo hồi ức của Đại tá Nguyễn Văn Vưu, ông Vũ Tú Nam (sau này trở thành Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam khóa IV) học trước ông Vưu một năm, cũng hoạt động sôi nổi trong Đoàn Thanh niên Cứu quốc, dạy Bình dân học vụ ở làng Lương Kiệt, xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình).

Ông Đỗ giao cho ông Vưu một quyển “Phép biện chứng” của Hải Triều, rồi giới thiệu ông Vưu vào làm Bí thư (nay gọi là Chánh Văn phòng) Ủy ban Hành chính lâm thời xã Thống Nhất (gồm 3 xã Văn Lôi, Cư An và Nam Cường hợp lại).

Tuổi trẻ, có trình độ học vấn, từ công tác địa phương, ông Vưu từng bước chuyển công tác lên huyện Yên Lãng, rồi lên tỉnh Phúc Yên và Liên khu Việt Bắc. Ông xung phong vào bộ đội, được kết nạp vào Đảng Cộng sản, đúng như lời thơ ông viết: “Từng bước tôi đi theo lá cờ của Đảng”.

Gắn bó với quê hương

Từ Ban Mật mã Khu 1 (nay là Quân khu 1), sau đó trực tiếp chiến đấu trong đội hình Đại đoàn 316 (nay là Sư đoàn 316), ông có duyên gặp gỡ nhà thơ, Chủ nhiệm Cung cấp (nay gọi là Hậu cần) Nguyễn Đan Thành (sau này là Thiếu tướng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần). Khi ấy, đang là Huyện ủy viên tỉnh Phú Thọ, nhà thơ Đan Thành nhập ngũ, làm Chủ nhiệm Cung cấp Liên khu 1. Anh cán bộ Nguyễn Văn Vưu, vì đồng điệu thi ca, cũng theo thủ trưởng, nhà thơ Nguyễn Đan Thành về công tác hậu cần, làm Phó phòng Quân nhu Đại đoàn 316.

Trải qua chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, qua Tết Mậu Thân 1968 đến Đại thắng mùa Xuân 1975, thống nhất nước nhà; rồi thực hiện nhiệm vụ tại nước bạn Campuchia, góp phần cứu người dân Khmer thoát khỏi họa diệt chủng Pol Pot..., Đại tá Nguyễn Văn Vưu nghỉ hưu trên cương vị Phó Cục trưởng Cục Quân lương (Tổng cục Hậu cần, Bộ Quốc phòng).

Sau khi nghỉ hưu, ông tiếp tục gắn bó và đóng góp cho quê hương Văn Lôi, nơi ông chôn nhau cắt rốn. Trở về với cuộc sống đời thường, ông vẫn giữ tinh thần của người lính, tích cực tham gia các công việc chung, góp sức xây dựng đời sống ở địa phương. Ông phát động phong trào làm kinh tế vườn - ao - chuồng (VAC), khuyến khích bà con tận dụng đất đai, phát triển kinh tế gia đình; đồng thời vận động xây dựng các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, góp phần tạo không khí sinh hoạt sôi nổi trong cộng đồng.

Không chỉ quan tâm đến đời sống của bà con, ông còn dành nhiều tâm huyết cho việc kết nối những người từng có chung một chặng đường lịch sử. Ông tổ chức chi hội, thành lập Ban Liên lạc Đảng viên lão thành trên địa bàn huyện Mê Linh (cũ); thành lập Ban Liên lạc chiến sĩ bị địch bắt tù đày tại trại giam Nhà Tiền (Hà Nội). Với ông, những hoạt động ấy không chỉ là dịp gặp gỡ, thăm hỏi, động viên nhau mà còn góp phần gìn giữ ký ức, tình đồng chí, đồng đội và truyền lại những câu chuyện của một thế hệ đã đi qua chiến tranh cho thế hệ sau.

Nay, ở tuổi 99, chuẩn bị đón nhận Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng, Đại tá Nguyễn Văn Vưu vẫn duy trì thói quen tập thể dục hằng ngày, nghe đài, xem tivi, đọc báo để cập nhật tin tức trong nước và thế giới. Ở người lính già ấy vẫn toát lên sự minh mẫn, một tinh thần sống tích cực và tình yêu quê hương, đất nước bền bỉ theo năm tháng.

“

Đại tá Nguyễn Văn Vưu sinh năm 1928, nhập ngũ tháng 4-1948. Ông gắn bó trọn đời với quân ngũ, từng chiến đấu tại chiến dịch Tây Bắc (1952), chiến dịch Điện Biên Phủ (1954), chiến trường Trị - Thiên (1968) và chiến dịch Hồ Chí Minh (1975)...
Nghỉ hưu, ở tuổi 85, Đại tá Nguyễn Văn Vưu xuất bản hồi ký “Mùa hoa gạo” (NXB Văn học, 2013). Ba tập thơ cùng tên “Mùa hoa gạo” lần lượt ra đời, như lời tri ân của ông với quê hương, cánh đồng làng Văn Lôi.