Tiếng rao lơ lớ gợi bao miền ký ức
Khi những đọn gió đông phong chạm cửa miền biên viễn, khi âm vang lễ hội rươi rộn ràng làng quê Vĩnh Thuận, Tứ Kỳ mạn Hải Phòng còn vang vọng…, cũng là lúc những tiếng rao lanh lảnh mang hương vị biển khơi về phố.

Tiếng rao gọi nhung nhớ
“Ai mua rươi ra mua!”, hay “Ai mua rươi già mùa!”... Tiếng rao lanh lảnh cất lên giữa trưa trong cái nắng hanh hao óng ả, đánh thức cả một miền ký ức. Lại nhớ những bữa cơm gia đình quây quần ấm áp, mẹ gọi cô con gái mới lấy chồng phố bên về ăn rươi, bà lườm yêu cháu gái vụng về đang loay hoay thái trần bì làm món chả rươi đãi cả nhà. Hôm nào có người từ mạn Nam Định gánh củ niễng trắng nõn đi qua, thể nào mâm cơm cũng thêm đĩa niễng xào rươi, để câu chuyện bên chén rượu chiều càng thêm rôm rả.
Những căn bếp Hà Nội hôm nay đã khác xưa, không còn bếp dầu cháy liu riu, khói ám lên tường, lên mái. Nhưng vẫn còn đó những người phụ nữ tỉ mẩn với món rươi, giữ gìn bí quyết chế biến được truyền từ mẹ sang con, từ bà sang cháu. Trong những căn nhà nhỏ tựa hộp diêm, có ô cửa tò vò trên cao đặc trưng của phố cũ, hương chả rươi dường như vẫn vẹn nguyên qua năm tháng. Món ăn ấy trở thành một phần ký ức, cứ cuối thu, đầu đông lại khiến lòng người xao xuyến.

Rươi ngon nhưng cũng kén người thưởng thức, càng kén người chế biến. Hình dáng chẳng mấy bắt mắt của loài trùng biển khiến không ít người e ngại. Chính lẽ đó, để làm được miếng chả rươi thơm ngậy, vàng ruộm, đậm đà hương trần bì lại cần sự khéo léo, tinh tế của người đứng bếp. Cầu kỳ từ thị giác đến vị giác nên ngày nay, không nhiều gia đình còn tự tay làm rươi. Những hàng chả rươi nơi phố cổ càng có sức hấp dẫn riêng, góp thêm một thức quà khó quên vào kho tàng ẩm thực Hà Nội.
Những chiều chính đông, nắng vàng ở lại trên những mảng tường loang tan vào cốc bia hơi nơi đầu Ô Quan Chưởng. Bên chảo mỡ sôi, từng mẻ chả rươi vàng rộm tỏa hương thơm nức, những câu chuyện muôn năm cũ lại bắt đầu. Chẳng rõ người ta say men bia, hay say cái xốn xang của tiết tấu đất trời. Chỉ biết, giữa những câu chuyện râm ran, món chả rươi luôn có chỗ đứng riêng. Người bàn này nhìn sang bàn bên, thấy ai cũng gọi vài miếng chả nóng để đưa đẩy câu chuyện. Có người còn hào hứng giảng giải cách thưởng thức, như muốn khoe chút sành sỏi, chút khảnh ăn rất Hà thành.
Giữa bao câu chuyện dưới chân Ô Quan Chưởng, cửa ô còn lại của thành Thăng Long xưa, có cả những cuộc tranh luận chưa bao giờ dứt về tiếng rao của người bán rươi. Người quả quyết phải là “Ai mua rươi ra mua!”, bởi đó là lời mời gọi quen thuộc của những gánh hàng rong mỗi độ tháng Chín, tháng Mười âm lịch. Người khác lại nhớ tiếng rao “Ai mua rươi già mùa!” ngân dài trong ngõ nhỏ. Có người viện cả từ điển, sách vở để phân định đúng sai...
Nhưng giữa những cái gật gù tâm đắc, thế nào cũng có một anh giai phố cổ ngang tàng cắt ngang, kéo câu chuyện sang một kỷ niệm khác về món rươi. Rốt cuộc, tiếng rao nào mới thật đúng dường như chẳng còn quan trọng. Bởi mỗi người đều giữ trong lòng một âm thanh của riêng mình.

Những cửa hàng không cần biển tên
Câu chuyện về tiếng rao đưa người ta trở về Hà Nội những năm tháng cũ. Trong ký ức của nhiều người, ngõ Lương Ngọc Quyến từng có một hàng chả rươi nổi tiếng, được nhắc đến như một trong những địa chỉ lâu đời của món ngon này. Hàng này nằm gần trụ sở Tổng Công ty Muối lúc còn chưa chuyển về phố Hàng Gà. Bà chủ quê Hải Dương - vùng đất nổi tiếng về rươi, nên món chả bà làm có vị ngọt đậm, thơm ngậy rất riêng, dậy lên hương thơm níu giữ người qua đường khó lòng bước tiếp.
Bà ngồi bán sau cánh cửa gỗ của một căn biệt thự cổ. Cứ đến lúc ráng chiều chênh vênh trên mái phố, bếp lại đỏ lửa, chảo chả rươi lại xèo xèo. Người ghé ăn vài miếng chả nóng, người mua mang về cho bữa cơm gia đình. Giữa những năm tháng còn nhiều thiếu thốn, món ngon ấy dường như càng trở nên đáng nhớ. Chẳng biết nhung nhớ đến nhường nào, chỉ thấy dăm chiếc ghế gỗ chẳng cần đánh véc ni mà mặt ghế cứ bóng lên, mòn vẹt theo năm tháng...

Hiếm hoi mới thấy một cửa hàng bán chả rươi treo biển, như Hưng Thịnh trên phố Đào Duy Từ. Những ai tinh ý sẽ nhận ra ngay chữ "Hưng" một thời vốn rất thịnh hành, được nhiều người dân phố chọn làm tên cửa hàng, cửa hiệu. Dấu vết ấy còn được lưu đến ngày nay qua những con chữ đắp nổi bằng xi măng, bằng đá granito trên cổng, trên mặt tiền nhiều ngôi nhà ở khu 36 phố Hàng.
Thường những hàng chả rươi không mấy đeo biển. Những hàng chả rươi quanh Ô Quan Chưởng, Chợ Gạo, Hàng Chai và xa hơn nữa mạn Bạch Mai, Thanh Nhàn hôm nay vẫn bắc bếp mỗi ngày, chả cần quảng cáo, mời gọi. Và đâu đó, nhiều nơi nhắc chuyện nghề gia truyền, kể về mối duyên với hàng chả rươi ngõ Lương Ngọc Quyến thuở trước. Qua bao năm, những câu chuyện ấy thực hư ra sao cũng khó lòng kiểm chứng. Nhưng người Hà Nội vốn có cách lưu giữ ký ức bằng những điều rất đỗi bình thường. Một hàng quà cũ, chiếc ghế gỗ, mùi mỡ nóng, hay hương trần bì thoảng qua trong chảo mỡ sôi lách tách cũng đủ gợi lại cả một thời.

Bây giờ, muốn ăn chả rươi ngon mà ngại tự tay chế biến, người ta lại rủ nhau vào phố cổ, tìm đến những hàng quen nơi cửa ô xưa, thưởng trọn vẹn không khí phố phường và cảm nhận những điều khó nói về Hà Nội chưa xa mà thương nhớ. Và ghi vào từ điển những món ngon hôm nay, cùng với chả rươi, còn có rươi xào săn cùng thịt ba chỉ, rươi xào cùng củ niễng Thành Nam, rươi om, rươi kho khế, mắm rươi…
Những ngày “tháng Chín đôi mươi, tháng Mười mồng 5” trôi qua trong khoảng khắc. Giữa phố phường đông đúc, chỉ cần nghe vọng lại một tiếng “Ai mua rươi ra mua!”, lòng người đã chợt xao xuyến. Tiếng rao ấy có thể thưa vắng dần theo nhịp sống mới, nhưng câu chuyện quanh món ngon vẫn ở lại trong ký ức bao thế hệ.

