Sống đẹp

Người đi tìm những cuộc trở về

Mộc Thanh • 17/11/2026 - 11:32

Hơn nửa thế kỷ kể từ ngày rời chiến trường, cựu thanh niên xung phong Vương Văn Thảo (sinh năm 1949, tổ dân phố 21, phường Nghĩa Đô, Hà Nội) vẫn đau đáu với những đồng đội đã nằm lại. Suốt nhiều năm, ông bền bỉ tham gia tìm kiếm, đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê hương, tiếp nối nghĩa tình đồng đội từ những năm tháng chiến tranh.

Nỗi nhớ đồng đội qua năm tháng

Trong câu chuyện với chúng tôi, ông Vương Văn Thảo nhiều lần nhắc đến những người đồng đội đã hy sinh. Ở tuổi 77, người cựu thanh niên xung phong (TNXP) vẫn nhớ rành rọt những địa danh từng đi qua, những trận bom ác liệt và cả những chuyến đi tìm hài cốt liệt sĩ cách đây hàng chục năm. Có những ký ức đã lùi xa cùng thời gian, nhưng khi nhắc đến những người không trở về, giọng ông lại chùng xuống.

Năm 1965, khi mới 16 tuổi, ông Thảo tình nguyện tham gia lực lượng TNXP chống Mỹ cứu nước theo lời kêu gọi của Khu đoàn Đống Đa. Do chưa đủ tuổi, ông phải xin bố viết giấy bảo lãnh để được lên đường. Tháng 7 năm ấy, chàng trai trẻ được biên chế về Tiểu đội 5, Đại đội 815, thuộc Đội TNXP N43, làm nhiệm vụ trên tuyến lửa miền Trung.

Ông Vương Văn Thảo. Ảnh: MT
Ông Vương Văn Thảo. Ảnh: MT

Cùng đồng đội bạt núi, mở đường, san lấp hố bom, bảo đảm giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam, ông Thảo đã trải qua những năm tháng đầy hiểm nguy. Tiểu đội 5 của ông thường được huy động đến những nơi địch đánh phá ác liệt. Đường vừa bị bom cày xới, những đội viên TNXP lại có mặt khắc phục để các đoàn xe tiếp tục hành trình.

Những năm tháng trên tuyến lửa miền Trung đã để lại trong ông Thảo nhiều ký ức không thể quên, nhất là sự hy sinh của những người đồng đội từng cùng nhau vượt qua bom đạn. Trong quá trình làm nhiệm vụ, Đội TNXP N43 có 48 cán bộ, đội viên anh dũng hy sinh. Chiến tranh kết thúc, nhiều người trở về với cuộc sống đời thường, nhưng vẫn còn những đồng đội nằm lại nơi chiến trường. Nỗi trăn trở về những người chưa được trở về quê hương đã thôi thúc ông Thảo cùng các cựu TNXP năm xưa tiếp tục hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt đồng đội.

Ngày 30-5-1969, hoàn thành nhiệm vụ TNXP, ông Thảo trở về Hà Nội, tiếp tục công tác tại Nhà máy mì Nghĩa Đô, sau đó là Xí nghiệp pháo Hà Nội. Trở lại cuộc sống thời bình, nhưng ký ức về những đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường vẫn luôn theo ông qua năm tháng.

Những chuyến đi nặng nghĩa tình

Ít ai biết, hành trình đưa đồng đội về quê hương của ông Thảo bắt đầu từ khi ông còn ở chiến trường. Đầu năm 1969, ông được giao đến xã Cảnh Dương (Quảng Bình) cất bốc hài cốt liệt sĩ Đinh Hữu Nguyên, đưa về nghĩa trang đơn vị, sau đó chuyển về nghĩa trang huyện Kỳ Anh. Chuyến đi đầu tiên ấy cũng mở đầu cho công việc mà nhiều năm sau ông vẫn lặng lẽ tiếp tục.

Ông Vương Văn Thảo cùng cán bộ địa phương và thân nhân liệt sĩ thực hiện các nghi lễ, thủ tục đưa hài cốt liệt sĩ trở về. Ảnh: NVCC
Ông Vương Văn Thảo cùng cán bộ địa phương và thân nhân liệt sĩ thực hiện các nghi lễ, thủ tục đưa hài cốt liệt sĩ trở về. Ảnh: NVCC

Trong hành trình tìm kiếm, đưa hài cốt liệt sĩ trở về, có những trường hợp khiến ông Thảo phải mất nhiều thời gian xác minh. Một trong số đó là liệt sĩ Trần Thị Thanh Kỳ. Do thông tin về nơi an táng có sự nhầm lẫn, địa danh “Hoàng Liệt” bị ghi thành “Hàng Lược”, việc xác định phần mộ gặp không ít khó khăn.

Không thể chỉ dựa vào những thông tin ban đầu, ông Thảo cùng những người tham gia phải lần tìm, đối chiếu sổ sách và các tư liệu liên quan. Sau nhiều công sức xác minh, ngôi mộ được xác định chính xác. Đặc biệt, tấm nilon bọc hài cốt còn lưu thông tin tên tuổi bên trong trở thành căn cứ quan trọng giúp nhận diện liệt sĩ. Hài cốt sau đó được đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang Ngũ Hiệp (Thanh Trì, Hà Nội).

Ông Thảo chia sẻ: “ Mỗi lần tìm được phần mộ liệt sĩ là một lần vơi đi nỗi trăn trở. Bởi sau nhiều năm nằm lại nơi xa, cuối cùng, người đã khuất cũng được trở về quê hương, để gia đình, người thân có nơi thăm viếng, hương khói”.

Một trường hợp khác là liệt sĩ Lê Lợi, chiến sĩ trinh sát hy sinh tại chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng. Phần mộ nằm trong nghĩa trang dân sự, phía dưới hai tầng mộ khác. Để thực hiện việc cất bốc, ông Thảo phải phối hợp với Quân khu 5, chính quyền địa phương và các gia đình liên quan, hoàn thiện thủ tục, bảo đảm không ảnh hưởng đến những phần mộ phía trên.

Theo ông Thảo, khó khăn lớn nhất trong hành trình tìm kiếm liệt sĩ là việc xác minh thông tin sau nhiều năm. Có trường hợp tên tuổi, năm sinh, quê quán trên bia mộ không trùng khớp với giấy báo tử; có ngôi mộ đã qua nhiều lần di chuyển, dấu tích ban đầu không còn rõ ràng. Mỗi sai lệch đều phải được kiểm tra, đối chiếu cẩn thận để tránh nhầm lẫn.

Không chỉ tìm kiếm đồng đội, ông Thảo còn trực tiếp đưa hài cốt người thân trở về quê hương. Năm 1984, ông lên Lạng Sơn tìm kiếm, đưa hài cốt người em vợ đã hy sinh trở về Hà Nội. Khi ấy, điều kiện đi lại còn nhiều khó khăn, việc tìm kiếm, cất bốc hài cốt chủ yếu dựa vào sự giúp đỡ của người dân địa phương.

Đưa được hài cốt lên đã khó, hành trình trở về cũng không dễ dàng. Phương tiện giao thông thời ấy thiếu thốn, những người đi cùng phải chia nhau từng chặng. Khi về đến ga Hàng Cỏ, ông Thảo tiếp tục mang hài cốt đi bộ, có lúc phải tạm che chắn ngoài đường qua đêm trước khi hoàn tất việc đưa liệt sĩ về an nghỉ tại Nghĩa trang Nhổn.

Đơn vị TNXP C815 - N43 tổ chức gặp mặt hàng năm, cùng nhau chia sẻ về hành trình đưa đồng đội trở về. Ảnh
Đơn vị TNXP C815 - N43 tổ chức gặp mặt hàng năm, cùng nhau chia sẻ về hành trình đưa đồng đội trở về. Ảnh

Bằng sự kiên trì và trách nhiệm, đến nay, ông Vương Văn Thảo đã trực tiếp tham gia tìm kiếm, cất bốc, quy tập 11 hài cốt liệt sĩ, trong đó có những đồng đội thuộc lực lượng TNXP và các chiến sĩ quân đội hy sinh tại nhiều chiến trường.

Sau khi nghỉ hưu, ông Thảo tiếp tục gắn bó với công tác Hội Cựu TNXP, từng đảm nhiệm Chủ tịch Hội Cựu TNXP phường Nghĩa Đô và Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP quận Cầu Giấy. Dù đã thôi công tác hội, ở tổ dân phố 21, phường Nghĩa Đô, ông vẫn tích cực tham gia sinh hoạt chi bộ, Hội Người cao tuổi, hưởng ứng các hoạt động, phong trào tại địa phương.

Ở tuổi 77, những chuyến đi xa không còn dễ dàng như trước, nhưng nghĩa tình với đồng đội vẫn vẹn nguyên. Từ những năm tháng mở đường giữa bom đạn đến hành trình đưa đồng đội trở về và những việc làm bình dị hôm nay, ông Vương Văn Thảo lặng lẽ góp sức theo cách của mình, như một sự tiếp nối của tinh thần cống hiến từ những năm tháng tuổi trẻ.

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Người đi tìm những cuộc trở về