Mở rộng không gian xanh từ những hành lang ven sông
Không dừng lại ở xử lý ô nhiễm, Bắc Kinh đang biến những dòng sông từng bị lãng quên thành các hành lang xanh, kết nối công viên, khu dân cư và không gian công cộng. Từ cải thiện chất lượng nước đến tổ chức lại cảnh quan, giao thông và hoạt động dịch vụ ven sông, cách làm này cho thấy vai trò của tư duy quản trị tổng thể của chính quyền thành phố trong cải tạo đô thị, hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân.
Cải thiện môi trường nước
Vào những ngày cuối tuần, sông Lương Mã ở Bắc Kinh trở nên nhộn nhịp. Trên sông, những chiếc ván chèo đủ màu sắc lướt qua các tòa nhà cao tầng. Dọc hai bờ, người dân đi bộ, thư giãn dưới những hàng cây, thưởng ngoạn cảnh quan hoặc trải nghiệm du thuyền. Khung cảnh ấy từng khó hình dung cách đây khoảng một thập kỷ, khi dòng sông còn bị xem là điểm trừ trong cảnh quan đô thị bởi tình trạng nước đục, môi trường xuống cấp và không gian ven bờ ít được quan tâm.
Sự thay đổi của sông Lương Mã là kết quả của quá trình cải tạo có hệ thống, trong đó, xử lý ô nhiễm, phục hồi sinh thái được đặt song hành với chỉnh trang cảnh quan và tổ chức lại không gian đô thị.
Theo trang cổng thông tin điện tử Bắc Kinh, từ năm 2019, quận Triều Dương triển khai phương thức quản lý tổng hợp khu vực sông Lương Mã, tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ: Cải tạo bờ sông, nâng cấp cầu, kết nối giao thông chậm, chiếu sáng cảnh quan, liên thông sông – hồ và phát triển giao thông đường thủy.
Các giải pháp quản lý nguồn nước được triển khai đồng bộ, từ xử lý nước thải, sử dụng nước tái chế, thu gom nước mưa đến tiết kiệm tài nguyên nước. Cùng với đó, lòng sông và bờ sông được cải tạo, cây xanh được bổ sung, hệ thống cầu được nâng cấp, các tuyến đi bộ được kết nối liên tục. Nhờ vậy, dòng sông dần thoát khỏi vai trò của một tuyến thoát nước đơn thuần, trở thành trục cảnh quan và sinh hoạt cộng đồng.
Theo số liệu công bố về dự án, quá trình cải tạo đã tạo ra khoảng 800.000m² không gian chất lượng cao, 18km đường đi bộ ven sông và 6km tuyến du thuyền. Hệ thống cầu được chỉnh trang, kết nối các khu vực hai bên bờ, trong khi những tiện ích như ghế nghỉ, lan can và lối tiếp cận được thiết kế theo hướng thuận tiện cho nhiều nhóm người sử dụng. Những chi tiết tưởng như nhỏ, từ lan can nghiêng 13 độ đến ghế ngồi cao 45cm, cho thấy sự chú trọng trải nghiệm thực tế của người dân.
Đặc biệt, chính quyền địa phương không dừng lại ở việc phục hồi cảnh quan, mà còn tổ chức khai thác không gian mặt nước thông qua các hoạt động chèo ván, du thuyền và vui chơi ngoài trời, góp phần đưa sông Lương Mã trở thành điểm đến văn hóa, giải trí của người dân và du khách. Hiệu quả kinh tế cũng được ghi nhận khi hoạt động kinh doanh trong khu vực tăng hơn 32%, doanh thu bán hàng tăng hơn 40% theo số liệu của dự án.
Tại Diễn đàn Đô thị Thế giới lần thứ 13 tổ chức ở Azerbaijan diễn ra hồi tháng 5-2026, Hành lang ven sông Lương Mã được lựa chọn vào nhóm 10 mô hình thực tiễn xuất sắc quốc tế về tái tạo đô thị.
Tổ chức lại không gian ven sông
Một điểm đáng chú ý trong cách làm của Bắc Kinh là chuyển từ tư duy xử lý ô nhiễm riêng lẻ sang quản lý tổng thể không gian ven sông. Theo đó, cải thiện chất lượng nước là điều kiện nền tảng, nhưng chưa phải đích đến cuối cùng. Dòng sông chỉ thực sự phát huy giá trị khi hệ sinh thái được phục hồi, hai bên bờ được tổ chức hợp lý và người dân có thể tiếp cận, sử dụng không gian này trong sinh hoạt hằng ngày.
Cách tiếp cận ấy được thể hiện rõ qua dự án tuyến đường xanh Thanh Hà – Ôn Du ở phía Bắc Bắc Kinh. Ngày 23-9-2026, đoạn tuyến dài 34km chính thức mở cửa, trong đó, khoảng 29km men theo sông Thanh Hà và 5km dọc sông Ôn Du. Công trình kết nối các đoạn đường ven sông gần Vành đai 5 phía Bắc, tạo thêm hành lang dành cho đi bộ, đạp xe và các hoạt động ngoài trời.
Thay vì xây dựng hoàn toàn mới, dự án tận dụng, nâng cấp và mở rộng nhiều tuyến đường phục vụ quản lý nguồn nước hiện có. Trong 9 công trình dự kiến mở cửa cho người dân, đã có 6 công trình đi vào hoạt động, với các tiện ích như ghế nghỉ và nhà vệ sinh. Những hạng mục này cho thấy chính quyền Bắc Kinh chú trọng cả khả năng tiếp cận lẫn chất lượng sử dụng không gian.
Bắc Kinh còn định hướng khai thác tuyến đường này cho các sự kiện thể thao cộng đồng. Một giải bán marathon được dự kiến tổ chức với lộ trình kết nối Công viên Rừng Olympic Bắc Kinh và Công viên Sông Ôn Du. Khi toàn tuyến hoàn thiện, thành phố hướng tới hình thành một đường chạy marathon ven sông.
Liên kết những hành lang xanh
Từ sông Lương Mã đến Thanh Hà – Ôn Du, có thể nhận thấy định hướng xuyên suốt trong cải tạo đô thị của Bắc Kinh: Không xem dòng sông, công viên và không gian xanh là những điểm đến riêng biệt, mà từng bước liên kết chúng thành một mạng lưới sinh thái – công cộng liên tục.
Tuyến đường xanh Thanh Hà – Ôn Du là một mắt xích trong kế hoạch kết nối ba cụm không gian xanh lớn ở phía Bắc thành phố, gồm khu vực Tam Sơn Ngũ Viên, Công viên Rừng Olympic Bắc Kinh và Công viên sông Ôn Du Bắc Kinh. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, tuyến đường ven sông dài 46km dọc hai bờ Thanh Hà sẽ được kết nối hoàn chỉnh. Khi đó, mạng lưới này dự kiến liên kết 42 khu dân cư, 32 công viên và 26 khu thương mại.
Định hướng kết nối còn được mở rộng về phía Nam, theo dòng sông Ôn Du hướng tới đoạn Đại Vận Hà ở Thông Châu. Qua đó, những không gian xanh vốn tồn tại riêng lẻ có thể trở thành một hệ thống liên thông, góp phần hình thành cấu trúc đô thị gắn với mặt nước và thiên nhiên.
Từ kinh nghiệm của Bắc Kinh có thể thấy, cải tạo sông ngòi trong đô thị không nên dừng lại ở việc làm sạch lòng sông, hay xây dựng những tuyến đường cảnh quan. Điều quan trọng hơn là tổ chức lại toàn bộ không gian ven nước, kết nối hạ tầng xanh với khu dân cư, công viên và các hoạt động xã hội; đồng thời thiết lập cơ chế quản lý đồng bộ, lâu dài.
