Mưa mùa nước lên

Đã mấy ngày nay, ông giời có vẻ “đỏng đảnh”, khi mưa khi nắng. Kiểu thời tiết oi oi nồng nồng như thế này, dân quê tôi gọi là “mưa nước lên” và sau đó sẽ là “mùa nước lên” kéo dài từ giữa hè đến giữa thu.

Làng tôi ở vùng đất bãi sông Hồng. Đầu năm 1960, làng tôi đắp đê quai chịu được nước lũ sông ở mức cấp 2 và con đê quai của làng đã trở thành điểm hẹn, là nơi cho lũ trẻ trâu chúng tôi tụ tập trong suốt mùa nước lên. Trước mùa nước lên, tất tần tật các loại rau màu trên đồng bãi đều đã được thu hoạch đưa về nhà đề phòng nước lên đến mức cấp 3 tràn vào đồng. Người lớn rỗi việc đồng áng hối hả chuẩn bị các phương tiện bè vó, lưới chài... đánh bắt cá, sơn lại thuyền thúng, thuyền ván bơi ra sông vớt củi rều; trẻ con được nghỉ hè tụ tập thả trâu, chăn bò trên con đê làng hoặc giúp bố mẹ xếp củi rều vào đôi quang sọt gánh về nhà.

Lũ trẻ trâu háo hức đón những con nước đầu mùa từ thượng nguồn đổ về dâng ngập bãi đậu đen, đậu chè ngoài đê quai đã thu hái hết quả. Những ngọn cây nhô trên mặt nước trở thành “bãi đỗ” của bọn muồm muỗm, châu chấu để lũ trẻ dùng cành tre đập cho chúng rơi lả tả xuống nước rồi nhặt bỏ vào cái giỏ (quê tôi gọi là cái thời) đeo bên sườn và thế là trên mâm cơm lại có thêm món muồm muỗm, châu chấu rang muối vàng rộm thơm nức mùi beo béo ngầy ngậy lẫn vị hương đồng phù sa.

Nước lên ngập đồng bãi nên lũ giun đất cũng “tất tả chạy nước” tạo thành từng đám trên vệ cỏ bờ đê, bọn trẻ lùa đàn ngan, vịt ra tranh thủ “bồi dưỡng”. Chỉ lúc sau, con nào con nấy đã căng diều rồi vui thú ngụp lặn vẫy vùng bên mép nước. Buổi tối, lũ trẻ đập dập cây nứa tép đốt đuốc đi bắt nhái (quê tôi gọi là òn ọt). Có lẽ do thưởng thức mồi giun hơi nhiều nên con nào con nấy nằm thở, giương mắt ra nhìn đuốc chứ không muốn chạy và thế là bị tóm bỏ vào thời. Có con vẫn mải giành mồi, mỗi con giữ một đầu con giun co đi kéo lại với nhau giống như người thợ xẻ gỗ đang “kéo cưa lừa xẻ” làm lũ trẻ ôm bụng cười nắc nẻ. Món chả òn ọt cũng là một “đặc sản” cho các bữa ăn trong “mùa nước lên”. Mấy món “quà” nữa mà lũ trẻ cũng rất thích khi thu nhặt được là những quả trẩu, quả găng rừng lẫn trong đám củi rều. Bọn trẻ háo hức đập vỡ những quả trẩu lấy hạt xâu vào sợi dây thép cất đi để dành đốt sáng trong đêm Trung thu rồi tủm tỉm cười. Những quả găng rừng được chặt đôi dùng để giặt quần áo thay cho xà phòng, còn lũ con gái thì dùng làm quả “cái” để chơi chuyền...

Thoáng cái đã hơn nửa thế kỷ đi qua cùng với những mùa nước lên rồi nước cạn và những lúc nước cũng “đong đưa” không lên không cạn mà mỗi mùa qua đi đã để lại biết bao kỷ niệm vui buồn. Đã có “mưa nước lên” mà “mùa nước lên” năm nay đến muộn, dòng nước lũ không đủ lớn để đưa những đám củi rều từ mạn ngược xuôi về. Dưới ánh hoàng hôn chiều thu muộn bên vệ cỏ bờ đê, tôi trầm ngâm ngắm nhìn dòng sông lững lờ trôi về xuôi cùng lác đác mấy con thuyền mải miết ngược dòng về phía phà Khuyến Lương, ngẩn ngơ nhớ về lũ bạn trẻ trâu, trẻ bò với những ngày “mưa nước lên - mùa nước lên” một thuở...